Tramp Zelenskini Rusiyanın dizel infrastrukturasına hücumları dayandırmağa çağırıb
ABŞ Prezidenti Donald Tramp sentyabrın 13-də İrlandiyada Doonbeg klubunda İrlandiya Açıq golf turniri çərçivəsində jurnalistlərə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskini Rusiyanın dizel yanacağı infrastrukturlarına hücumları dayandırmağa çağırıb. O, bu hücumları qlobal dizel çatışmazlığının səbəbi kimi göstərib və bildirib ki, çatışmazlıq ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi ilə deyil, Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə bağlıdır. Tramp Zelenski ilə mövzunu müzakirə etdiyini, eyni zamanda həftə ərzində Vladimir Putinlə "gözəl" söhbət etdiyini deyib. Polşanın xarici işlər naziri Radoslav Sikorski bununla razılaşmayıb, Kremlin isə Trampın çağırışını alqışlayıb.
Əsas məqamlar
- Tramp sentyabrın 13-də İrlandiyadakı Doonbeg klubunda jurnalistlərə Ukraynanı Rusiyanın dizel yanacağı istehsal obyektlərinə hücumları dayandırmağa çağırıb.
- Tramp qlobal dizel çatışmazlığının ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi ilə deyil, Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə bağlı olduğunu iddia edib.
- Tramp Zelenski ilə bu məsələni müzakirə etdiyini və Ukraynanın Rusiyada "başqa hədəflərə" hücum edə biləcəyini bildirib.
- Tramp həftə ərzində Putinlə "gözəl" söhbət etdiyini və Rusiya liderinin müharibəni bitirmək üçün saziş istədiyini deyib.
- ABŞ-ın dizel yanacağı qiyməti sentyabrın 12-də qallonu 6 dollardan yuxarı rekord səviyyəyə çatıb.
- Tramp bu iddiasını dəstəkləyən sübut təqdim etməyib.
- Polşanın xarici işlər naziri Radoslav Sikorski Kiyevdə Ukrayna xarici işlər naziri Andriy Sibiha ilə birgə mətbuat konfransında Trampın iddiası ilə razılaşmadığını bildirib.
Bu niyə vacibdir
Trampın tələbi Ukraynanın Rusiyanın enerji sektoruna qarşı müharibə strategiyasının mühüm elementini azaltmağa yönəlmiş birbaşa ictimai təzyiqdir. Onun qlobal dizel çatışmazlığının səbəbi kimi göstərdiyi arqument Avropa rəsmiləri və Polşanın xarici işlər naziri tərəfindən mübahisələndirilir. Bu hadisə noyabrın 3-də keçiriləcək ABŞ aralıq seçkiləri ərəfəsində və ABŞ-da rekord dizel qiymətləri fonunda baş verir ki, bu da mübahisəyə dərhal daxili siyasi ölçü verir. Rusiya isə Trampın çağırışını alqışlayıb, lakin Ukrayna enerji infrastrukturuna qarşı hücumları dayandırmaq barədə qarşılıqlı güzəştə getməkdən imtina edib.
Nə baş verdi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp 2026-cı il sentyabrın 13-də İrlandiyada özünün Doonbeg klubunda keçirilən İrlandiya Açıq golf turniri çərçivəsində jurnalistlərə açıqlamasında Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskini Rusiyanın dizel yanacağı infrastrukturlarına hücumları dayandırmağa çağırıb. Tramp bu hücumları qlobal dizel yanacağı çatışmazlığının səbəbi kimi göstərib və çatışmazlığın ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi ilə deyil, Rusiya–Ukrayna müharibəsi ilə bağlı olduğunu iddia edib. O, Zelenski ilə bu məsələni artıq müzakirə etdiyini və Ukraynanın Rusiyada "başqa bir çox hədəfə" hücum edə biləcəyini, lakin dizel yanacağı istehsal müəssisələrinə toxunmaması lazım olduğunu bildirib. Həmin həftə ərzində Tramp Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə "gözəl" söhbət etdiyini və Rusiya liderinin müharibəni bitirmək üçün saziş istədiyini deyib. Tramp bu iddiasını dəstəkləyən heç bir sübut təqdim etməyib. Açıqlamalar ABŞ-da AAA-nın məlumatına görə, sentyabrın 12-də qallonu 6 dollardan yuxarı rekord səviyyəyə çatan dizel yanacağı qiymətləri fonunda səslənib.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq ingilisdilli KİV-lər (AP, Politico, Fox News mənbəli reportajlar) hadisəni Trampın Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına hücumlarını qlobal dizel çatışmazlığının səbəbi kimi göstərən sitatı və Zelenskiyə ünvanlanmış "dizel yanacağına toxunmayın" mesajı ətrafında qurur. ABŞ və alman nəşrləri vaxt amilinə diqqət çəkir: ABŞ-da rekord dizel qiymətləri və noyabrın 3-də keçiriləcək aralıq seçkiləri Trampın açıqlamalarını daxili siyasi kontekstə yerləşdirir. Politiko mənbəli reportajlarda iştirak edən yüksək rütbəli avropa rəsmisi Trampın arqumentini "absurd" adlandırıb və Tramp administrasiyasının günahkar axtardığını bildirib. Polşa KİV-ləri xarici işlər naziri Sikorskinin Kiyevdə Ukrayna xarici işlər naziri ilə birgə mətbuat konfransında Trampın iddiası ilə açıq şəkildə razılaşmadığını ön plana çıxarır. Qətərin ərəb dilində yayımı və Azərbaycan, Qazaxıstan mediası Trampın çağırışını olduğu kimi ötürür.
Mənbələr nədə fərqlənir
Trampın açıqlamasının tarixi haqqında mənbələr arasında fikir ayrılığı var: əksər mənbələr 2026-cı il sentyabrın 13, bazar gününü göstərir, bir mənbədə 2025, başqa birində isə "bazar günü, avqustun 13" yazılıb ki, bu da güman ki, çap xətasıdır. Əsas mübahisə qlobal dizel çatışmazlığının səbəbi ilə bağlıdır: Tramp onu Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları ilə izah edir və Yaxın Şərqi istisna edir; ABŞ-ın vasitəçilik apardığı danışıqlar haqqında məlumatlı yüksək rütbəli avropa rəsmisi bu arqumenti "absurd" adlandırıb. ABŞ Energetika Naziri Kris Rayt və Maliyyə Naziri Skot Bessent Ukrayna hücumlarının ABŞ-da dizel qiymətlərinə təsir etdiyini və "enerji şoku" yaratdığını bildirib, Polşanın xarici işlər naziri Sikorski isə açıq şəkildə razılaşmadığını ifadə edib. Trampın Zelenski ilə şəxsən danışıb-danışmadığı da dəqiq deyil: Tramp özü bunu iddia edir, lakin bir hesabatda həftə ərzində Putinlə danışdığı, Zelenskiyə isə zəng etmədiyi qeyd olunur. Nəhayət, Kremlin reaksiyası qarşılıqlı deyil: Kremlin Trampın Ukraynanı Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmağa çağırışını alqışlayıb, lakin Rusiyadan Ukrayna iqtisadi infrastrukturuna hücumları dayandırıb-dayandırmayacağına aydınlıq gətirməkdən yayınıb.
Kontekst
Ukrayna Rusiyanın neft-qaz sənayesinə, o cümlədən pilotsuz təyyarələrlə, uzaqmənzilli zərbələr endirir; bu sənaye müharibəni maliyyələşdirir və onu yanacaqla təmin edir. Rusiya qlobal əhəmiyyətli neft-qaz ixracatçısı olsa da, bu kampaniya Rusiya daxilində yanacaq satışı məhdudiyyətlərinə səbəb olub. AAA-nın məlumatına görə, ABŞ-da dizel yanacağı qiyməti sentyabrın 12-də qallonu 6 dollardan yuxarı rekord səviyyəyə çatıb. 2026-cı ilin avqustunda ABŞ vitse-prezidenti JD Vens Zelenskidən Novorossiyskdəki neft tankerlrəinə hücumları Chevron və ExxonMobil şirkətlərinin maraqları naminə məhdudlaşdırmağı xahiş edib; Ukrayna istisnalarla razılaşıb. 2026-cı ilin iyulun əvvəlində Tramp Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına hücumlarını müharibəni sona çatdıra biləcək eskalasiya kimi xarakterizə edib. Həmin həftə ərzində Tramp Putinlə "gözəl" söhbət etdiyini bildirib. 2026-cı ilin fevralından başlayan ABŞ–İsrail–İran müharibəsi qlobal neft-qaz tədarükünü azaldıb; Beynəlxalq Energetika Agentliyi (IEA) Körfəz ölkələri və Rusiyadakı neft emalı zavodlarının zədələndiyini, dizelin xüsusilə təsirləndiyini bildirib. Sentyabrın 14-də Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Trampın Ukraynanı Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları dayandırmağa çağırışını alqışlayıb, lakin Rusiyanın Ukrayna iqtisadi infrastrukturuna hücumları dayandırıb-dayandırmayacağına aydınlıq gətirməkdən imtina edib. Son həftələrdə Rusiya Ukraynaya qarşı hava kampaniyasını gücləndirib, qış öncəsi ballistik raketlərdən və reaktiv pilotsuz təyyarələrdən istifadə edərək Ukraynanın enerji sisteminə zərbələr endirir.