Zelenski Çernozıy dənizində taxıl dəhlizinin effektiv bloklanmasını elan edib
Prezident Volodimir Zelenski Yalta Avropa Strategiyası (YES) konfransında çıxışı zamanı bildirib ki, Qara dənizdə ərzaq təhlükəsizliyi dəhlizi həm Ukrayna, həm də Rusiya tərəfdən faktiki olaraq bloklanıb. O, problemi Misir, Hindistan, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏŞ rəhbərləri ilə müzakirə etdiyini deyib, Ukrayna əhalisinin ərzaqla təmin olunacağına zəmanət verib, lakin aqrar sahə ilk zərbəni alacağını vurğulayıb.
Əsas məqamlar
- Çıxış 11 sentyabr 2026-cı ildə YES konfransında olub.
- Zelenski Qara dəniz taxıl dəhlizinin həm Ukrayna, həm Rusiya tərəfindən effektiv bloklandığını bildirib.
- O, problemi Misir, Hindistan, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏŞ liderləri ilə müzakirə etdiyini deyib; Rusiyanın da eyni ölkələrlə danışıqlar apardığını qeyd edib.
- İyul ayında Rusiyanın Ukrayna limanlarına və gəmilərinə hücumları 35 hücum (limanlarda), 22 (dənizdə) və 67 liman infrastrukturu zərbəsi qeydə alınıb.
- «Golden Leo» gəmisinə hücum 10 nəfərin həyatına son qoyub; «TEDY» gəmisinə 9 sentyabr hücumu 2 azərbaycanlının ölümü ilə nəticələnib.
- 22 iyuldan etibarən gəmilərin Ukrayna dəniz limanlarına girişi müvəqqəti dayandırılıb.
- Zelenski tam sülh olmadan da «enerji atəşkəsi» və ya taxıl dəhlizinin açılması kimi addımların mümkün olduğunu söyləyib.
Bu niyə vacibdir
Zelenski Qara dəniz blokadasını «kənd təsərrüfatı Hormuzu» adlandıraraq Ukrayna və Rusiya taxıl axınlarının Afrika və Asiyada ərzaq təhlükəsizliyi ilə birbaşa əlaqəsini vurğulayıb. O eyni zamanda daxili auditoriyaya sığorta verib — Ukrayna əhalisi aclıqla üzləşməyəcək — lakin ilk iqtisadi zərbəni aqrar sahənin və ixracatçıların alacağını xəbərdar edib. Prezident həmçinin heç bir tam sülh sazişi olmadan «enerji atəşkəsi» və ya taxıl dəhlizinin açılması kimi hissəvi addımların mümkünlüyünü qeyd edib, bununla da taxıl məsələsinin daha geniş diplomatik prosesin bir hissəsi kimi aparıldığını göstərib.
Nə baş verdi
2026-cı ilin 11 sentyabrında Prezident Volodimir Zelenski Yalta Avropa Strategiyası (YES) konfransında çıxışı zamanı bildirib ki, Qara dənizdə ərzaq təhlükəsizliyi dəhlizi həm Ukrayna, həm də Rusiya tərəfdən faktiki olaraq bloklanıb. O problemi Misir, Hindistan, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏŞ rəhbərləri ilə, eyni zamanda Rusiyanın da eyni ölkələrlə danışıqlar apardığını qeyd edib. Zelenski Ukrayna vətəndaşlarının tam ixrac blokadası şəraitində belə ərzaqla təmin olunacağına zəmanət verib, lakin daxili bazarda qiymətlərin düşəcəyini, ixracın isə bahalı logistika səbəbindən səmərəsiz olacağını xəbərdar edib. O, kənd təsərrüfatı və enerji təhlükəsizliyini bütün dünya üçün iki əsas çağırış adlandırıb və Afrika və Asiyada Ukrayna və Rusiya taxılına çıxışı olmayan ölkələrin vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşəcəyini bildirib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri Zelenskinin xəbərdarlığını mərkəzə qoyur və Qara dəniz vəziyyətini qlobal ərzaq təhlükəsizliyi və humanitar təhdid kimi çərçivələyir. Onlar son gəmi və liman infrastrukturu hücumlarını (Golden Leo, Gas Lisbon, Golden Rose, TEDY) və Rusiyanın qarşılıqlı hücumların dayandırılması təklifini rədd etməsini blokadanın səbəbi kimi göstərir. Eyni zamanda beynəlxalq əlaqələr xətti — Misir, Hindistan, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏŞ liderləri ilə danışıqlar, Aİ-nin xarici işlər üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasla koordinasiya — «Ukrayna və tərəfdaşları təhlükəsiz ixrac üçün alternativ həll hazırlayır» mesajı ilə tamamlanır. Daxili auditoriyaya isə «ukraynalılar ac qalmayacaq» sığortası verilir, aqrar sahə və biznesin ilk zərbəni alacağı vurğulanır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Zelenskinin çıxışının yeri və formatında fərqlənir: bir hesabat YES konfransında onlayn müzakirə olduğunu göstərir, başqası isə Yalta Avropa Strategiyasının 11 sentyabr tarixli iclasını göstərir. Blokadanın nəticələrinin vurğulanmasında da fərq var — bir material mümkün qlobal ərzaq böhranını önə çıxarır, digərləri isə onu dünya miqyaslı çağırış kimi çərçivələyir və xüsusilə Afrika və Asiya ölkələrinin həm Ukrayna, həm də Rusiya taxılına çıxışının itirilməsi barədə xəbərdarlıq edir.
Kontekst
2025-ci ilin iyulundan başlayaraq Rusiya Ukrayna liman infrastrukturu və mülki gəmiçiliyə zərbələri kəskin şəkildə artırıb; təkcə iyul ayında Ukrayna 35 liman hücumunu, 22 dəniz hücumunu və 67 liman infrastrukturu zərbəsini qeydə alıb. Golden Leo gəmisinə hücum 10 nəfərin həyatına son qoyub; Gas Lisbon tankerinə və Golden Rose balkerinə hücumlar gəmi sahiblərini Odessa limanları ilə işi dayandırmağa məcbur edib. 22 iyuldan gəmilərin Ukrayna dəniz limanlarına girişi müvəqqəti dayandırılıb. 13 avqustda Ukrayna üçüncü tərəf vasitəsilə Qara dənizdə mülki obyektlərə qarşılıqlı hücumların dayandırılması təklifi göndərib; 14 avqustda Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova Moskvanın 2022–2023-cü illərin Qara dəniz Təşəbbüsünə qayıtmağı və ya Qara dənizdə döyüş əməliyyatlarını dayandırmağı məqsədəuyğun hesab etmədiyini bildirib. 31 avqustda Türkiyə XİN rəhbəri Hakan Fidan Ankaranın Qara dənizdən taxılın təhlükəsiz keçidi üçün plan hazırladığını açıqlayıb; 4 sentyabrda Zelenski Ukraynanın tərəfdaşlarla birgə təhlükəsiz ərzaq ixracı üçün həll hazırladığını söyləyib. 9 sentyabrda Rusiya qüvvələri TEDY yük gəmisinə pilotsuz təyyarələrlə hücum edib, 2 azərbaycanlı həlak olub, 2 nəfər yaralanıb.