Ukrayna, ABŞ və Rusiya üçtərəfli danışıqların bərpasına hazırlaşır — OAE, İsveçrə və ya Türkiyə namizəddir
Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski sentyabrın 8-də bildirib ki, ABŞ, Rusiya və Ukrayna arasında növbəti üçtərəfli görüş OAE, İsveçrə və ya Türkiyədə, yaxud digər ölkələrdə keçirilə bilər. ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada, sentyabrın 6-da isə Kiyevdə səfərdə olublar. Vitkoff bəyan edib ki, o cümlədən üçtərəfli danışıqların cədvəli ilə bağlı "əhəmiyyətli irəliləyiş" əldə olunub, lakin ABŞ dövlət katibi Marko Rubio xəbərdarlıq edib ki, hələ heç bir tərəfin güzəştə getmək iradəsində ciddi irəliləyiş görünmür.
Əsas məqamlar
- ABŞ xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada, sentyabrın 6-da isə Kiyevdə səfərdə olublar.
- Vitkoff bəyan edib ki, o cümlədən üçtərəfli danışıqların cədvəli ilə bağlı "əhəmiyyətli irəliləyiş" əldə olunub.
- Zelenski OAE, İsveçrə, Türkiyə və ya başqa ölkələri mümkün görüş yerləri kimi göstərib və müxtəlif ölkələrdən dəvətlər alındığını deyib.
- Görüşdə enerji, taxıl ixracı və humanitar məsələlər — ilk növbədə əsirlərin mübadiləsi — müzakirə oluna bilər.
- Zelenski sentyabrda Donald Trampla görüş planlaşdırdığını, bütün tərəflər razılaşarsa üçtərəfli zirvənin həmin ay və ya payızda baş tuta biləcəyini bildirib.
- ABŞ dövlət katibi Marko Rubio sentyabrın 8-də deyib ki, danışıqlar "məzmunlu" olub, lakin əhəmiyyətli maneələr qalır və tərəflərin güzəştə getmək iradəsində ciddi irəliləyiş görünmür.
- Ukrayna XİN sözçüsü Heorhiy Tıxıy Kiyevin üçtərəfli formatın bərpasına hazır olduğunu və liderlər səviyyəsində görüşün ən effektiv format hesab etdiyini bildirib.
Bu niyə vacibdir
Aylarla davam edən durğunluqdan sonra Rusiya–Ukrayna müharibəsinin başa çatması üçün yüksək səviyyəli diplomatiyanın potensial bərpasına işarədir. ABŞ-ın həm Moskvada, həm də Kiyevdə şatl diplomatiyası Vaşinqtonun fəal vasitəçilik rolunu göstərir. Enerji, taxıl və əsir mübadiləsi kimi konkret müharibə mövzularının müzakirəsi siyasi razılaşmadan kənara çıxır. Mümkün "enerji atəşkəsi" mülki infrastruktura və qış şəraitinə təsir göstərə bilər; payız zirvəsi isə böyük diplomatik addım ola bilər — lakin ərazi məsələləri əsas maneə olaraq qalır.
Nə baş verdi
ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın 5-də Moskvada Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə üç saatdan çox görüşüb, sentyabrın 6-da isə ilk dəfə Kiyevə səfər ediblər. Vitkoff qayıtdıqdan sonra bəyan edib ki, o cümlədən əlavə üçtərəfli danışıqların cədvəli ilə bağlı "əhəmiyyətli irəliləyiş" əldə olunub. Kremlin görüşü "son dərəcə əhəmiyyətli" və "faydalı" adlandırıb, lakin konkret nəticə açıqlamayıb; Putinin köməkçisi Yuri Uşakov ABŞ tərəfinin bir neçə ideya təqdim etdiyini, lakin onların məzmununu açmadığını deyib. Sentyabrın 8-də Zelenski müxbirlərə bildirib ki, növbəti üçtərəfli görüş OAE, İsveçrə, Türkiyə və ya digər ölkələrdə keçirilə bilər, çünki müxtəlif ölkələrdən dəvətlər var. O, sentyabrda Donald Trampla görüş planlaşdırdığını, bütün tərəflər razılaşarsa üçtərəfli zirvənin həmin ay və ya payızda baş tuta biləcəyini bildirib. Görüşdə enerji, taxıl ixracı və humanitar məsələlər — ilk növbədə əsir mübadiləsi — müzakirə oluna bilər. Zelenski həmçinin Ukraynanın enerji məsələsində güzəştlərə hazır olduğunu, lakin ərazi güzəştlərinə və qoşunların çıxarılmasına qarşı olduğunu vurğulayıb. Ukrayna XİN sözçüsü Heorhiy Tıxıyı bildirib ki, Kiyev üçtərəfli formatın bərpasına hazırdir və liderlər səviyyəsində görüşü ən effektiv format hesab edir. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio sentyabrın 8-də deyib ki, danışıqlar "məzmunlu" olub, lakin əhəmiyyətli maneələr qalır və tərəflərin güzəştə getmək iradəsində ciddi irəliləyiş görünmür. Vitkoff və Kuşnerin səfəri zamanı Ukrayna və Rusiya sentyabrın 7-dək bir-birinin paytaxtlarına zərbə endirməmək barədə razılaşıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı Zelenskinin bəyanatlarını əsas mənbə kimi önə çıxır: potensial görüş yerləri (OAE, İsveçrə, Türkiyə), müzakirə mövzuları (enerji, taxıl, əsir mübadiləsi) və Ukraynanın enerji məsələsində güzəştlərə hazır olması geniş işıqlandırılır. Ukrayna XİN sözçüsü Heorhiy Tıxıyın brifinqinə xüsusi diqqət yetirilir — o, "diplomatiyanın yeri olmalıdır" deyib və 28 ballıq ABŞ planının müzakirəsindən sonra cəbhədə və Ukrayna–Rusiya səmasında reallığın dəyişdiyini vurğulayıb. Ukrayna mənbələri Kiyevin artıq çoxsaylı güzəştlər etdiyini və ərazi güzəştlərinə qətiyyətlə qarşı olduğunu xatırladır, liderlər səviyyəsində görüşün ən effektiv format kimi üstünlüyünü qeyd edir. RBC-Ukrayna mənbəsinə istinadən, mümkün qış "enerji atəşkəsi" və ABŞ nümayəndələrinin Putinə Ukraynanın əvvəlki qış hücumları altında "sınmadığını" çatdırması da ukraynalı oxucular üçün xüsusi vurğudur.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq ingilisdilli media diqqəti ABŞ-ın diplomatik roluna — Vitkoff və Kuşnerin səfərlərinə və Rubionun bəyanatlarına — yönəldir, Ukraynanın daxili siyasi mesajlarından daha çox. Azərbaycan mənbəli APA kimi beynəlxalq agentliklər İsveçrənin danışıqları qəbul etməyə hazır olduğunu və Rusiyanın üçtərəfli danışıqların bərpasına ümid etdiyini əlavə edərək, mövzuya çoxterəfli diplomatik proses kimi yanaşır. Fransanın Makron administrasiyasındakı mənbəyə istinadən, Rusiya Dövlət Duması seçkilərindən sonra Moskvanın "yeni hazırlıq" nümayiş etdirə biləcəyi bildirilir. Keçmiş ABŞ səfiri Con Herbstin Putin "qışda siyasi problemlə üzləşəcək" qiymətləndirməsi ukraynalı reportajlarda olmayan siyasi-təzyiq çərçivəsini əlavə edir. Beynəlxalq materiallar həmçinin əvvəlki raundların ərazi/Donbas məsələsi üzərində dayandığını vurğulayaraq bunu əsas həll olunmamış maneə kimi təqdim edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr əhəmiyyətli diplomatik irəliləyişin olub-olmadığı barədə fərqlənir: Vitkoff üçtərəfli danışıqların cədvəli də daxil olmaqla "əhəmiyyətli irəliləyiş" olduğunu deyib; Kremlin görüşü "son dərəcə əhəmiyyətli" və "faydalı" adlandırıb, lakin konkret nəticə açıqlamayıb; Rubio danışıqların "məzmunlu" olduğunu, lakin əhəmiyyətli maneələrin qaldığını və heç bir tərəfin güzəştə getmək iradəsində ciddi irəliləyiş görmədiyini bildirib. Mümkün qış "enerji atəşkəsi" də fərqli qiymətləndirilir: RBC-Ukrayna mənbəsi bunu mümkün sayır, Rubio isə güzəşt iradəsində irəliləyiş olmadığını xəbərdarlıq edir. Rusiyanın mövqeyi barədə də fərqlər var: Zelenski Rusiyanın "danışıqlara hazır olduğu" mesajını aldığını deyir, digər mənbələr isə Rusiyanın şərtlər üzrə hazırlığını təsdiqləmədən ümid etdiyini qeyd edir.
Kontekst
Ukrayna, ABŞ və Rusiya arasında üçtərəfli danışıqlar fevral ayında ABŞ-İsrail əməliyyatının İrana qarşı başlamasından sonra dayandırılıb. Rusiya Donbasın bütün ərazisindən ukrayna qoşunlarının çıxarılmasını tələb edir; Kiyev hər hansı ərazi güzəştinə və ya qoşunların çıxarılmasına qətiyyətlə qarşıdır. ABŞ Donbasda azad iqtisadi zona yaradılmasını təklif edib, lakin idarəetmə və təhlükəsizlik detalları aydın deyil. Donald Tramp Rusiya–Ukrayna müharibəsinin bitirilməsini 2025-ci ilin yanvarında prezident kimi vəzifəyə başlayandan prioritet elan edib, lakin hələ razılaşma əldə olunmayıb. Rusiya Dövlət Duması seçkiləri sentyabrın 18–20-nə planlaşdırılıb və mənbələr bunu Moskvanın danışıqlar mövqeyində mümkün dəyişikliklə əlaqələndirir.