Ukrayna qaz ixracını qismən açdı, Moldova Kyevdən alışı müzakirə edəcək
Ukraynanın Nazirlər Kabineti oktyabrın 7-də dövlət istehsalı təbii qazın ixracını qismən bərpa etmək qərarı verib. Moldova Baş naziri Vasile Tofan bunun ardınca Ukraynadan qaz alışını nəzərdən keçirəcəyini və bunu gözlənilən Kiyev səfəri zamanı müzakirə edəcəyini açıqlayıb. Tofan Rusiya qazını variant olaraq görmür və Ukrayna qazının daşınma xərclərinin azlığı səbəbindən Moldovaya ucuz başa gələcəyini bildirib.
Əsas məqamlar
- Nazirlər Kabineti 7 oktyabr tarixli iclasında Ukrayna mənşəli təbii qazın ixracını qismən açıb.
- Qaz hasilatı şirkətləri əvvəlki ay istehsal etdikləri qazın 15%-dək hissəsini ixraca yönəldə biləcəklər.
- İxrac mexanizmi hər il 1 martdan 30 noyabraca tətbiq olunacaq; 1 dekabr – 28 fevral dövründə ixrac dayandırılacaq.
- Yerüstü anbarlarda hazırda təxminən 15,8 mlrd kubmetr qaz var; bu, minimum göstəricini 2,6 mlrd kubmetr, proqnozlaşdırılan hədəfi isə 1,2 mlrd kubmetr üstələyir.
- Moldova Baş naziri Vasile Tofan Ukraynadan təxminən 500 mln kubmetr qaz alışını müzakirə etmək niyyətindədir; səfərin tarixi hələ açıqlanmayıb.
- Tofan Rusiya qazının variant olmadığını təkrarlayıb, çünki Ukrayna bu qazın ərazisindən tranzitinə artıq icazə vermir.
- Nazirlər Kabineti əhali və istilik istehsalçıları üçün güzeştli qaz qiymətlərini 31 martadək — isitmə mövsümünün sonuna qədər uzadıb.
Bu niyə vacibdir
Bu qərar 2022-ci ildən bəri davam edən müharibə dövrü ixrac qadağasının ilk dəfə qismən götürülməsidir və Ukraynanın yalnız tranzit ölkə deyil, potensial qaz təchizatçısı kimi mövqeyini əks etdirir. Eyni anda Rusiya qazından asılı olan qonşu ölkə ictimai şəkildə Ukrayna qazını alternativ kimi nəzərdən keçirir. Daxili baxımdan isə kvota və nazirliyin nəzarət mexanizmi ixracın həcmini məhdudlaşdırır, eyni zamanda isitmə mövsümünün sonuna qədər güzeştli qiymətlər saxlanılır.
Nə baş verdi
Ukrayna Nazirlər Kabineti oktyabrın 7-də Ukrayna mənşəli təbii qazın ixracını qismən açıb. Qərar 2022-ci ildən bəri davam edən ixrac qadağasının yumşaldılmasıdır. Qaz hasilatı şirkətləri əvvəlki ay istehsal etdikləri qazın 15%-dək hissəsini ixraca yönəldə biləcəklər. İxrac hər il 1 martdan 30 noyabraca icazə veriləcək, 1 dekabrdan 28 fevrala qədər isə qadağan olacaq. Energetika Nazirliyi hər ayın 12-dək ixrac üçün şirkətlər və həcmlər siyahısını «Operator QTS Ukrayına»dan aldığı faktiki ötürmə məlumatları əsasında təsdiqləyəcək. Hesabatlarda ixracdan əldə olunan gəlirlərin hasilat müəssisələrinin Rusiya hücumlarından qorunmasına və Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsinə yönləndiriləcəyi bildirilir. Eyni zamanda Nazirlər Kabineti əhali və istilik istehsalçıları üçün güzeştli qaz qiymətlərini 31 martadək — isitmə mövsümünün sonuna qədər uzadıb. Moldovanın Baş naziri Vasile Tofan bu qərara reaksiya olaraq Ukraynadan təxminən 500 mln kubmetr həcmində qaz alışını nəzərdən keçirdiyini və bunu Kiyevə gözlənilən səfəri zamanı müzakirə edəcəyini açıqlayıb. Tofan qazın bazar qiyməti ilə alınacağını, Rusiya qazının isə variant olmadığını — o cümlədən Ukraynanın bu qazın tranzitinə artıq icazə verməməsi səbəbindən — təkrarlayıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri ixrac qərarını kommersiya seqmentində yaranmış profisit kontekstində təqdim edir, kvota mexanizminə (aylıq istehsalın 15%-dək), Energetika Nazirliyinin nəzarət roluna və isitmə mövsümünün sonuna qədər əhali və istilik istehsalçıları üçün güzeştli qiymətlərin uzadılmasına xüsusi diqqət yetirir. Vitse-premyer-mênistrin qış üçün daxili ehtiyatların yetərli olduğuna dair anı ön plana çəkilir ki, ixracın açılması enerji təhlükəsizliyi ilə uyğun görünsün.
Kontekst
Ukrayna 2022-ci ildə tam miqyaslı Rusiya işğalının başlanğıcından bəri daxili istehsal təbii qazın ixracını qadağan etmişdi. Moldova tarixən Rusiya qazından asılı olub və bu qaz Ukrayna ərazisindən tranzit edib; Ukrayna artıq bu tranzitə icazə vermir ki, bu da Moldova üçün əvvəl mövcud olan təchizat marşrutunu bağlayır. Moldova hazırda qazı birja bazarlarından alır və baş nazir orta və uzunmüddətli müqavilələrin spot alışlarla birləşməsini ən davamlı satınalma modeli hesab edir.