Ağ Ev Ukraynanın Starshield peyk sistemindən istifadəsini məhdudlaşdırıb
Reuters-in məlumatına görə, Ağ Ev Pentaqona SpaceX-in Starshield hərbi peyk rabitə sisteminin Ukrayna üçün məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib. Məhdudiyyət sürətli hərəkət edən platformalarda terminalların əlaqəsini kəsib, Ukrayna dronlarının idarəolunmasını və bir neçə hərbi əməliyyatı pozub. Oktyabrın 15-də Ukrayna Müdafiə Nazirliyi rabitənin bərpa olunduğunu, lakin yalnız saatda 160 km-ə qədər sürətdə işlədiyini açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- Reuters: Ağ Ev Pentaqona Starshield-in Ukrayna üçün məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib
- Məhdudiyyət oktyabrın 14-də gecə saatlarında, xəbərdarlıq edilmədən tətbiq olunub, sürətli hərəkətdə olan dronlar əlaqəni itirib
- Ukrayna Müdafiə Nazirliyi: rabitə bərpa olunub, lakin yalnız saatda 160 km-ə qədər sürətdə işləyir
- ABŞ rəsmisi: "Prezident belə bir istək verməyib" — Trampın şəxsən göstəriş verməsi rədd edilib
- Elon Musk X-də yazıb ki, Starshield ABŞ hökumətinə məxsusdur və məhdudiyyətlər ABŞ hərbçiləri və ya prezident tərəfindən müəyyən edilir
- Zelenski məhdudiyyəti "böyük səhv" adlandırıb, Musk-a müraciət edib və qərarın texniki deyil, siyasi xarakter daşıdığını bildirib
- Respublikaçı senator Tom Tillis Pentaqonun Starshield məsələsi ilə bağlı fəaliyyətini İnspektor Generala araşdırmağı planladığını açıqlayıb
Bu niyə vacibdir
Starshield Ukrayna dronlarının idarəolunması, kəşfiyyat, lojistika və zərbə əməliyyatları üçün kritik rabitə kanalıdır; sürət həddinin tətbiqi birbaşa döyüş qabiliyyətinə təsir göstərir, xüsusilə Rusiyaya məxsus "Shahed" zərbə dronlarının ələ keçirilməsini çətinləşdirir. Məhdudiyyətin gecəyarısı, xəbərdarlıq edilmədən tətbiqi bir neçə hərbi missiyanın pozulmasına səbəb olub, bu da qərarın siyasi xarakter daşıdığını göstərir. ABŞ rəsmisinin Trampın şəxsən əmr vermədiyini bildirməsi, Ağ Evin isə digər administrasiya üzvlərinin göstəriş verib-vermədiyini açıqlamaması qərar zəncirini qeyri-müəyyən saxlayır. Eyni dövrdə ABŞ-ın Ukraynaya Rusiyanın raket buraxılışları ilə bağlı kəşfiyyat məlumatlarının verilməsinin dayandırılacağı ilə hədələməsi və Ukraynanın Rusiya neft emalı obyektlərinə zərbələri dayandırması tələbi Kiyev üçün təzyiqin artdığını göstərir.
Nə baş verdi
Reuters-in iki amerikalı rəsmi və bir qərbli rəsmi şəxsə istinadən verdiyi məlumata görə, Ağ Ev Pentaqona SpaceX-in Starshield hərbi peyk rabitə sisteminin Ukrayna üçün məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib. Oktyabrın 14-də gecə saatlarında SpaceX xəbərdarlıq etmədən Ukrayna hərbi terminallarının işini məhdudlaşdırıb: sürətli hərəkət edən platformalar — ilk növbədə dronlar — rabitə əlaqəsini itirib. Bu, Ukrayna dronlarının idarəolunması, kəşfiyyat, lojistika və Rusiyanın işğal altındakı ərazilərindəki hərbi obyektlərə zərbələri, həmçinin Rusiyanın "Shahed" zərbə dronlarına qarşı istifadə olunan interceptor dronların işini çətinləşdirib. 7-ci Hava Hücumu Qoşunları Korpusu Hulyaypole istiqamətində rabitənin kəsildiyini bildirib. Oktyabrın 14-də səhər saatlarında könüllü və keçmiş müdafiə nazirinin müşaviri Serhiy Sternenko problemi ilk dəfə ictimaiyyətə açıqlayıb, Serhiy Beskrestnov (Flash) isə məlumatı təsdiqləyərək xəbərdarlıq edib ki, məhdudiyyətlər reaktiv mühərrikli "Shahed"lərin vurulmasını maneə törədə bilər. Oktyabrın 14-də axşam keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorov saatda 160 km sürət həddi ilə rabitənin hissəvi bərpa olunduğunu elan edib və Musk-a təşəkkür edib; Musk isə cavabında Starshield-in ABŞ hökumətinə məxsus olduğunu və məhdudiyyətlərin ABŞ tərəfindən müəyyən edildiyini yazıb. Oktyabrın 15-də Ukrayna Müdafiə Nazirliyi Starshield-in hərəkət zamanı işinin bərpa olunduğunu, nazirliyin ABŞ, SpaceX və NATO tərəfdaşları ilə birlikdə səbəbləri araşdırdığını bildirib. Ağ Ev məhdudiyyətlərdə iştirakını rədd edərək bunu "texniki nasazlıq" kimi izah edib; bir ABŞ rəsmisi ise "Prezident belə bir istək verməyib" deyərək Trampın şəxsən əmr vermədiyini açıqlayıb. Prezident Zelenski məhdudiyyəti "böyük səhv" adlandırıb və qərarın siyasi iradə ifadəsi olduğunu deyib.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr məhdudiyyətin kim tərəfindən tətbiq olunduğunda fərqlənir: Reuters Ağ Evin göstəriş verdiyini yazıb, Ağ Ev isə iştirakını rədd edərək bunu "texniki nasazlıq" adlandırıb; bəzi Ukrayna mənbələri isə SpaceX-in məhdudiyyəti gecəyarısı, birtərəfli qaydada tətbiq etdiyini bildirib. ABŞ rəsmisi Trampın şəxsən göstəriş vermədiyini açıqlayıb, digər adsız ABŞ rəsmiləri və yüksək vəzifəli ukraynalı rəsmi isə qərarın Ağ Evdə, kim tərəfindən verildiyi açıqlanmadan qəbul olunduğunu göstərib. Terminalların əlaqəni hansı sürətdə itirməsinə dair də fərqlər var: əksər mənbələr saatda 160 km-dən yuxarı sürətdə əlaqənin kəsildiyini yazır, bəzi ukraynalı müdafiə mənbələri isə problemlərin artıq saatda 110-120 km sürətdə başladığını qeyd edir.
Kontekst
Starshield SpaceX-in Starlink peyk xidmətinin hökumət və milli təhlükəsizlik müştəriləri — ilk növbədə ABŞ Müdafiə Nazirliyi — üçün yaradılmış hərbi versiyasıdır; Pentaqon onun ən böyük müştərisidir. Elon Musk ictimai şəkildə bildirib ki, Starshield sistemləri ABŞ hökumətinə məxsusdur və onun nəzarəti altındadır, buna görə istənilən sürət və ya istifadə məhdudiyyətləri SpaceX tərəfindən yox, ABŞ hərbi qüvvələri və ya prezident tərəfindən müəyyən edilir. Məhdudiyyətlər ABŞ-ın Kiyevə Rusiyanın neft emalı obyektlərinə zərbələri dayandırmaq tələbi və enerji qiymətlərinin kəskin artması fonunda, habelə noyabrda keçiriləcək konqres ara seçkiləri ərəfəsində Respublikaçı Partiyasının mövqeyini çətinləşdirən şəraitdə baş verib.