Tramp: Vaşinqton Zelenski və Putinə müqavilə imzaladacaq; enerji atəşkəsi “hər iki tərəfdən” pozulub
Oktyabrın 12-dən 13-ə keçən gecə jurnalistlərə danışan ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Vaşinqton Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və Rusiya lideri Vladimir Putinə müqavilə bağlamağı “məcbur edəcək”. Onun sözlərinə görə, hər iki tərəf razılaşma istəyir, lakin “necə edəcəklərini bilmirlər”. Tramp həmçinin Putinin Zelenskidən daha çox danışıqlara maraq göstərdiyini, oktyabrın 11-də elan etdiyi enerji atəşkəsinin “hər iki tərəfdən” pozulduğunu və ABŞ-ın bu məlumatı yoxlayacağını deyib. Kiyiv və Kremlin enerji atəşkəsinin mövcudluğunu rəsmi təsdiq etmədiyi, Trampın Rusiya dizel yanacağı tədarükü ilə bağladığı sazişin isə Zelenski tərəfindən “ədalətsiz və vicdansız” adlandırıldığı bildirilir.
Əsas məqamlar
- Tramp: Vaşinqton Zelenski və Putinə müharibəni bitirmək üçün saziş bağlamağa məcbur edəcək.
- Tramp Putinin Zelenskidən daha çox sazişə maraq göstərdiyini söyləyib.
- Tramp oktyabrın 11-də Ukrayna və Rusiya arasında elan etdiyi enerji atəşkəsinin “hər iki tərəfdən” pozulduğunu bildirib; ABŞ məlumatı yoxlayacaq.
- Tramp Kiyiv və Moskvaya “razılaşın” deyə əmr etdiyini, buna görə atəşkəsin mövcud olduğunu iddia edib.
- Kiyiv atəşkəs haqqında əvvəlcədən məlumatlandırılmadığını, onu sosial şəbəkələrdən öyrəndiyini açıqlayıb; Kremlin sazişi təsdiq etməyib.
- 11 oktyabrda – Trampın elanından sonra – Rusiya qüvvələri Xarkovda TEC-5-i və Xarkov vilayətində Pisoçin kəndinə zərbə endirib, Pisoçində 3 nəfər həlak olub, 20-dən çoxu yaralanıb.
- 12 oktyabrda Aİ xarici işlər nazirləri Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksi ilə əlaqədar təxminən 1600 yeni şəxs və təşkilata qarşı sanksiyalar tətbiq edib; siyahıda olanların yarıdan çoxu Rusiya ballistik raketlərinin istehsalı ilə bağlıdır.
Bu niyə vacibdir
Trampın ABŞ-ın rolunu “məcburedici” kimi qələmə verməsi – yəni tərəflərə razılaşma diktə etməsi – ABŞ-ın Ukrayna münaqişəsindəki mövqeyində kəskin dəyişikliyə işarədir. O, həmçinin Putinin Zelenskidən daha çox danışıqlara meyl etdiyini ilk dəfə açıq şəkildə bəyan edib və atəşkəsin pozuntusunu “hər iki tərəfə” aid edib – bu, Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı əvvəlki mövqeyindən fərqlənir. Bununla yanaşı, Kiyiv və Kremlin atəşkəsin mövcudluğunu rəsmi təsdiq etməməsi sazişin real statusu ilə bağlı ciddi suallar yaradır.
Nə baş verdi
Oktyabrın 11-də Donald Tramp Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra Ukrayna və Rusiya arasında “enerji atəşkəsi”nin başladığını və hər iki tərəfin buna razılaşdığını elan etdi; eyni danışıqda Rusiya dizel yanacağının ABŞ və dünya bazarlarına tədarükü ilə bağlı sazişə də nail olunmuşdu. Kiyiv və Kremlin atəşkəsin mövcudluğunu rəsmi təsdiq etmədiyi, Ukraynanın onu sosial şəbəkələrdən öyrəndiyi, Zelenskinin isə qarşılıqlı şəkildə olarsa, Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbələri dayandırmağa hazır olduğu bildirildi. Trampın elanından saatlar sonra Rusiya qüvvələri Xarkovda TEC-5 istilik elektrik stansiyasına və Xarkov vilayətindəki Pisoçin kəndinə zərbələr endirdi – Pisoçində 3 nəfər həlak oldu, 20-dən çoxu yaralandı. Oktyabrın 12-də Rusiya Ukraynanın ən azı altı enerji obyektini vurdu. Eyni gün Aİ xarici işlər nazirləri Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksi ilə əlaqədar təxminən 1600 yeni şəxs və təşkilata qarşı sanksiyalar tətbiq etdi; siyahıda olanların yarıdan çoxu Rusiya ballistik raketlərinin istehsalı ilə bağlıdır. Oktyabrın 13-də jurnalistlərə danışan Tramp bildirdi ki, “onlar saziş bağlamaq istəyirlər, amma necə edəcəklərini bilmirlər” və “biz onları saziş bağlamağa məcbur edəcəyik”; o, həmçinin Putinin Zelenskidən daha çox razılaşma istədiyini, “razılaşdılar, çünki mən onlara ‘razılaşın’ dedim” dediyini, enerji atəşkəsinin “hər iki tərəfdən” pozulduğunu və ABŞ-ın bu məlumatı yoxlayacağını söylədi. Zelenski Trampın dizel yanacağı ilə bağlı sanksiyaları birtərəfli qaydada ləğv etməsini “ədalətsiz və vicdansız” adlandırdı.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı süjetin mərkəzinə Trampı deyil, Kiyivin atəşkəs elanından kənarda qalmasını qoyur: Ukrayna tərəfi Trampın oktyabrın 11-də elan etdiyi razılaşmanı sosial şəbəkələrdən öyrənib, Kiyiv və Moskva onun mövcudluğunu rəsmi təsdiq etməyib. Ukrayna KİV-ləri Zelenskinin Trampın Rusiya dizel yanacağı ilə bağlı sanksiyaları ləğv etməsini “ədalətsiz və vicdansız” adlandırmasını xəbər verir, Kiyiv-Vaşinqton münasibətlərindəki yeni böhranı vurğulayır və Trampın “hər iki tərəfdən pozuntu” iddiası ilə Xarkovun enerji infrastrukturuna və Pisoçin kəndinə endirilmiş sənədləşdirilmiş Rusiya zərbələri arasındakı uçurumu qeyd edir. Eyni xəbər axınında Aİ-nin Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksi, o cümlədən ballistik raket istehsalı ilə bağlı 1600-ə yaxın yeni subyektə qarşı sanksiyaları Avropanın mövqeyi ilə ABŞ-ın qeyri-müəyyənliyi arasında kontrast kimi təqdim olunur.
Mənbələr nədə fərqlənir
Tramp əvvəlcə enerji atəşkəsinin pozulub-pozulmadığına əmin olmadığını və ABŞ-ın məlumatı yoxlayacağını söylədi, sonra isə “hər iki tərəfdən” pozuntular olduğunu bildirdi. Tramp atəşkəsin mövcud olduğunu və “mən onlara ‘razılaşın’ dedim, ona görə razılaşdılar” iddiasını irəli sürür; Kiyiv isə əvvəlcədən məlumatlandırılmadığını və xəbəri sosial şəbəkələrdən öyrəndiyini, Kremlin isə sazişi təsdiq etmədiyini və danışıqların davam etdiyini bildirir. Tramp Rusiya dizel yanacağı tədarükü ilə bağlı sazişi “şəxsi maraq üçün deyil, dünyanın qalan hissəsi üçün” adlandırır; Zelenski isə Trampın sanksiyaları birtərəfli qaydada ləğv etməsini “ədalətsiz və vicdansız” hesab edir.
Kontekst
Tramp oktyabrın 11-də Putinlə telefon danışığından sonra enerji atəşkəsini elan etdi; eyni danışıqda Rusiya dizel yanacağının dünya bazarlarına tədarükü də müzakirə olundu. Kiyiv və Kremlin atəşkəsin mövcudluğunu rəsmi təsdiq etmədi, Kremlin danışıqların davam etdiyini söylədi; Ukrayna atəşkəsi sosial şəbəkələrdən öyrəndiyini, lakin Zelenskinin qarşılıqlı şəkildə dayandırmağa hazır olduğunu bildirdi. Trampın elanından sonra Rusiya Xarkovda TEC-5-i və Pisoçin kəndini vurdu, oktyabrın 12-də isə Ukraynanın ən azı altı enerji obyektinə zərbə endirdi. Zelenski Trampın dizel yanacağı ilə bağlı sanksiyaları ləğv etməsini “ədalətsiz və vicdansız” adlandırdı. Oktyabrın 12-də Aİ xarici işlər nazirləri Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksi ilə əlaqədar təxminən 1600 yeni şəxs və təşkilata, o cümlədən yarıdan çoxu ballistik raket istehsalı ilə bağlı olanlara qarşı sanksiyalar tətbiq etdi.