Tramp Ukraynanın yeni prezident seçməsini istədi

Bu niyə vacibdir

Müharibə şəraitində olan ölkədə ABŞ prezidentinin hakimiyyət dəyişikliyinə açıq çağırışı ABŞ-ın Ukraynanın daxili siyasətinə təsiri ilə bağlı suallar doğurur. Zelenskinin beşillik prezidentlik müddəti 2024-cü ildə rəsmən bitib və Konstitusiya ilə hərbi vəziyyət müddəaları onun müharibə dövründə vəzifədə qalmasına imkan verir. Trampın çıxışı Rusiya ilə dizel yanacağı təchizatı üzrə sazişin elanından sonra gəlib ki, bu da siyasi tələbi enerji və iqtisadi maraqlarla əlaqələndirir.

Nə baş verdi

Oktyabrın 10-da ABŞ prezidenti Donald Tramp Ukraynanın yeni prezident seçməsinin vaxtı çatdığını, Zelenskinin seçki keçirməli olduğunu və bunu dəfələrlə həll edə biləcəyini bildirib. Tramp Zelenskini Rusiya ilə sülh sazişinə mane olan əsas şəxs, Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına aylarla davam edən zərbələrini isə qlobal dizel təchizatına zərər verən amil kimi göstərib. Bu çıxış ABŞ-ın Rusiya ilə dizel yanacağı təchizatı üzrə saziş elan etməsindən sonra səslənib. Zelenski cavabında Ukrayna prezidentini ukraynalıların seçməli olduğunu və Rusiya 60 günlük tam atəşkəsə razılaşarsa seçki təşkil etməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Litva prezidenti Gitanas Nauseda Ukraynanın öz seçdiyi liderlərə sahib çıxmaq hüququ olduğunu deyib, Zelenskinin 2019-cu ildə seçildiyini və hörmətə layiq olduğunu xatırladıb. Nauseda Trampın çıxışını qeyri-müntəzəm adlandıraraq onun ABŞ-ın Ukraynanın daxili siyasətinə müdaxiləsi olub-olmadığını şərh etməkdən imtina edib, lakin ABŞ-ın mühüm müttəfiq kimi Ukraynaya seçki imkanı yaratmağa kömək etməsinin yaxşı olacağını bildirib. Ukrayna XİN rəhbəri Andri Sıbıha Zelenskinin xalqın dəstəyinə malik olduğunu və bu məsələni yalnız xalqın həll edə biləcəyini deyib. Məqalələrdə Zelenskinin mümkün varisləri kimi keçmiş Baş Komandan, hazırda Böyük Britaniyadakı səfir Valeriy Zalojnı (53), keçmiş hərbi kəşfiyyat rəhbəri və hazırda Prezident Aparatının rəhbəri Kirilo Budanov (40) və Müdafiə naziri Mixailo Fedorov (35) təqdim olunub. Kiyevdəki Reytinq Qrupunun oktyabrın 8-də keçirdiyi sorğuya görə, ukraynalıların 64%-i Zalojnıya, 53%-i isə Budanova etibar edir.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayn dilli mənbələr Litva prezidenti Nausedanın Ukraynanın seçilmiş liderlərinə sahib çıxmaq hüququnu müdafiə edən cavabını ön plana çəkir, ABŞ-ın tələbini deyil, müttəfiq dəstəyini vurğulayır. Onlar Nausedanın sözlərini Zelenskinin Rusiya 60 günlük atəşkəsə razılaşarsa seçki keçirməyə hazır olduğu açıqlaması ilə birləşdirərək vahid əks-mövqe təqdim edirlər. Ukrayna XİN rəhbəri Sıbıhanın Zelenskinin xalqın dəstəyinə malik olması və yalnız xalqın qərar vermək hüququ haqqında bəyanatı da daxil edilir. Bu mənbələr Zelenskinin mümkün daxili varisləri — Zalojnı, Budanov və Fedorov — haqqında bioqrafik və sorğu məlumatlarını təqdim edərək hekayəni Ukraynanın daxili siyasi mənzərəsi ətrafında qurur.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Ərəb dilindəki Qətər mənbəyi ABŞ-ın tələbinin özünü ön plana çəkir, Zelenskinin rəqibi ola biləcək şəxsləri — Zalojnı, Budanov və Fedorovu profilləşdirərək kim ona rəqib ola bilər sualını qaldırır. Mənbə Trampın Zelenskinin sülhə əsas maneə olduğu və Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrinin qlobal dizel təchizatına zərər verdiyi ittihamlarını xüsusi vurğulayır. Məsələ Ukraynanın seçilmiş liderliyinə müttəfiq dəstəyi kimi deyil, ABŞ-ın Zelenskinin rəhbərliyinə yönəlik çağırışı kimi təqdim olunur.

Mənbələr nədə fərqlənir

Trampın çıxışının Ukraynanın daxili işlərinə müdaxizə olub-olmadığı məsələsində fikirlər fərqlidir: Nauseda bunu şərh etməkdən imtina edib və çıxışı qeyri-müntəzəm adlandıraraq dram yaratmaq istəmədiyini bildirib. Seçkilərin keçirilməsinə gəldikdə isə Zelenski onları Rusiyanın 60 günlük tam atəşkəsə razılığından asılı şərt qoyub, Nauseda isə normal şəraitdə seçkilərin artıq keçirilməli olduğunu, lakin qısa atəşkəs pəncərəsində seçkilərin təşkil oluna biləcəyini deyib. Trampın Zelenskinin obrazını sülhə əsas maneə kimi təqdim etməsi Zelenskinin Ukrayna prezidentini ukraynalıların seçməli olduğu və bunun atəşkəsdən asılı olduğu çərçivəsi ilə birbaşa ziddiyyət təşkil edir. Trampın yeni lider çağırışını enerji siyasəti ilə əlaqələndirmək məsələsində də fərqlər var: bir hesabat bunu ABŞ-Rusiya dizel yanacağı təchizatı sövdələşməsi və Trampın Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrinə tənqidi ilə bağlayır, digər hesabatlar isə bu əlaqəni ön plana çəkmir.

Kontekst

Ukraynada son prezident seçkisi 2019-cu ildə keçirilib və Zelenskinin beşillik müddəti 2024-cü ildə başa çatıb; Konstitusiya və hərbi vəziyyət müddəaları onun müharibə dövründə vəzifədə qalmasına imkan verir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi dörd il yarımdır davam edir. Rusiya 2014-cü ildə Krımı ilhaq edib. Tramp əvvəllər 2025-ci ilin fevralında Oval Ofisdə gərgin görüş zamanı Zelenskiyə qarşı kəskin hücumlar edib. Reytinq Qrupu kimi tanınan Kiyev əsaslı sorğu şirkəti bir neçə potensial namizədə ictimai etibarı ölçüb.

Tramp Ukraynanın yeni prezident seçməsini istədi — Nauseda və Zelenski cavab verdi

Əsas məqamlar