Bulgarıstan sahillərində dron hücumları: bir gəmi batıb, 15 ekipaj üzvü xilas edilib
Oktyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə Bolqarıstanın Qara dəniz sahilləri yaxınlığında dronlar iki ticari gəmiyə hücum edib. Maltaya bayrağı altında üzən, Odessada qeydiyyatda olan və Ukrayna sahibinə məxsus «CHELSEA 3» yük gəmisi üç dronun zərbəsinə məruz qalıb, 15 ekipaj üzvü – yeddi Ukrayna və səkkiz Azərbaycan vətəndaşı – Varına təxliyə edilib. İkinci gəmi təxminən 17 dəniz mili şərqdə, Krapets yaxınlığında batıb, bir ekipaj üzvü xilas olunub. Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev Rusiya səfirini dəvət edəcəyini və NATO Baş katibi Mark Rutte ilə danışıqlar aparacağını bildirib, hücumların məsuliyyətini konkret ölkəyə aid etmək üçün hələlik kateqorik sübut olmadığını deyib.
Əsas məqamlar
- Oktyabrın 13-nə keçən gecə (siqnal 01:30 yerli vaxtla qəbul edilib) Bolqarıstanın Qara dəniz sahilləri yaxınlığında dronlar iki ticari gəmiyə hücum edib, bir gəmi batıb.
- Maltaya bayrağı altında üzən «CHELSEA 3» yük gəmisi Byala şəhərindən təxminən 18 dəniz mili (təxminən 33 km) şərqdə üç dronun zərbəsinə məruz qalıb; gəmi Odessada qeydiyyatdadır və Ukrayna sahibinə məxsusdur.
- «CHELSEA 3»-ün 15 ekipaj üzvü – yeddi Ukrayna və səkkiz Azərbaycan vətəndaşı – Varına təxliyə edilib, beş nəfər yüngül xəsarətlərə görə tibbi yardım alıb.
- İkinci gəmi təxminən 17 dəniz mili (təxminən 31 km) şərqdə, Krapets yaxınlığında batıb, bir ekipaj üzvü xilas olunub.
- Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev Rusiya səfiri Eleonora Mitrofanovanın dəvət ediləcəyini və NATO Baş katibi Mark Rutte ilə danışıqlar aparılacağını açıqlayıb; hücumların məsuliyyətini konkret dövlətə bağlamaq üçün hələlik kateqorik sübut olmadığını bildirib, lakin hadisələrin məntiqinin Rusiyanın xeyrinə olduğunu deyib.
- Bölqarıstan Aİ və NIX-dara dron hücumlarını araşdırmaq və hava və dəniz məkanının monitorinqini gücləndirmək üçün kömürləyib müraciət edib.
- Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və Xarici işlər naziri Andriy Sibiha hücumları Rusiyaya aid edib, Sibiha Azərbaycan vətəndaşlarının da xəsarət aldığını bildirib və sanksiyaların gücləndirilməsi üçün müraciət edib.
Bu niyə vacibdir
NATO və Aİ üzvü olan bir dövlətin ərazi sularında mülki ticari gəmilərə dron zərbələri endirilməsi, bir gəminin batması və digərinin zədələnməsi Qara dəniz təhlükəsizliyinin Ukrayna sahillərindən kənara çıxdığını nümayher açır. Hücumda Ukrayna və Azərbaycan vətəndaşlarının xəsarət həması bu insidenti insan itkisi baxımından da beynəlxalq diqqətə çatdırır. Bolqarıstanın Rusiya səfirini dəvət etməsi və Aİ ilə NİT-dan araşdırma və monitorinq üçün kömək istəməsi diplomatik gərginliyi yüksəldir. Ukrayna rəsmiləri hadisələri Qara dənizin qərb hissəsini naviqasiya üçün yararsız hala salmağa və ərzaq təhlükəsizliyini silahlandırmağa yönəlmiş Rusiya strategiyasının davamı kimi təqdim edib.
Nə baş verdi
Oktyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə Bolqarıstanın Qara dəniz sahilləri yaxınlığında dronlar iki ticari gəmiyə hücum edib. Birinci gəmi – Maltaya bayrağı altında üzən, Odessada qeydiyyatda olan və Ukrayna sahibinə məxsus «CHELSEA 3» yük gəmisi – Byala şəhərindən təxminən 18 dəniz mili (33 km) şərqdə üç dronun zərbəsinə məruz qalıb, göyərtə və yan hissələri zədələnib. Gəminin 15 ekipaj üzvü – yeddi Ukrayna və səkkiz Azərbaycan vətəndaşı – Varına təxliyə edilib, beş nəfər yüngül xəsarətlərə görə tibbi yardım alıb. İkinci gəmi Krapets yaxınlığında, təxminən 17 dəniz mili (31 km) şərqdə batıb; bir ekipaj üzvü xilas olunub. Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev fövqəladə Təhlükəsizlik Şurasının iclasını çağırıb, Rusiya səfiri Eleonora Mitrofanovanın dəvət ediləcəyini və NATO Baş katibi Mark Rutte ilə danışıqlar aparılacağını açıqlayıb. Radev həmçinin Aİ və NİT-dan araşdırma və hava-dəniz monitorinqi üçün kömək istənildiyini bildirib, dronların mənşubiyyəti ilə bağlı kateqorik sübut olmadığını, lakin baş verənlərin məntiqinin Rusiyanın xeyrinə olduğunu deyib. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və Xarici işlər naziri Andriy Sibiha hücumları Rusiyaya aid edib; Sibiha xəsarət alan azından Azərbaycan vətəndaşlarının olduğunu vurğulayıb. Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lâyen hücumları pislayırıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri hücumların insan ölçüsünə və Ukrayna ilə əlaqsinə diqqəti cəmləyir: «CHELSEA 3»-ün Odessada qeydiyyatda olması, Ukrayna sahibinə məxsus olması və ekipaj üzvlərinin yeddisinin Ulkrayna vətəndaşı olması xüsusi qabardılır. Ukrayna rəsmiləri – Prezident Zelenski, Xarici işlər naziri Sibiha və Xarici işlər Nazirliyi – hücumları birbaşa Rusiyaya aid edir və bunu Qara dənizin qərb hissəsini naviqasiya üçün yararsız hala salmağa və ərzaq təhlükəsizliyini silahlandırmağa yönəlmiş qəsdli strategiyanın davamı kimi təqdim edir. Ukrayna medialı diplomatik reaksiyalara, xüsusilə sanksiyaların gücləndirilməsi, Rusiyaya təzyiqin artırılması və naviqasiya azadlığının qorunması çağırışlarına xüsusi yer ayırır. Ukrayna Xarici Akademiya Nazirliyi həmçinin xəsilirli azandanlar arasında Azərbaycan vətəndaşlarının da olmasını açıq şəkildə vurğulayıb.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Bolqarıstan rəsmi mənbələri ssenarini qeyrişdirqli ilə açıqlayır, Baş nazir Radev dronların mənşubiyyətinə dair kateqorik sübut olmadığını, lakin hadisələrin məntiqinin Rusiyanın xeyrinə olduğunu bildirir. Bolqarıstan mediası diplomatik və çənin aspektlərini ön plana çıxarır: Rusiya səfirinin dəvən edilməsi, NİT və Aİ-dəki daimi nümayəndələrin məlumatlandırılması, texniki yardım və monitorinqin gücləndirilməsi istəyi. NATO Baş katibi Mark Rutte, Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lâyen və Bolqarıstanın Xarici işlər naziri Velislava Petrova kimi qərb institusional səsilləri hücumları NATO/Aİ üzvü ölkrinin qasitmasına qarşı qəbuledilməz eskalasiya kimi xarakterizə edir, araşdırma, cavabdehlik və müdafiə tədbirlərinin yenilənməsi vacibdir. Beynəxinist medialı isə hadisələri Qara dənizdə qlobal gəmiçilik və ərzaq təhlükəsizliyinə təsiri, ziyar ekipajların milliyyəti deyil.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr hücumların məsuliyyətinin kimə aid olması barədə fərqlənir: Bolqarıstanın Baş naziri Radev hər hansı konkret dövləti göstərmək üçün kateqorik sübut olmadığını deyib, halbuki Ukrayna Prezidenti Zelenski, Xarici işlər naziri Sibiha və Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyi birbaşa Rusiyanı günahlandırıb; Rusiya tərəfi hesabat vaxtı şərh verməyib. Oktyabrın 6-dakı əvvəlki «ALFA WATAN» hadisəsində ekipaj aqibəti ilə bağlı da fərqlər var: əksər hesabatlar 12 ekipaj üzvünün itkin sayıldığını yazır, Rumıniyanın Daxili İşlər Nazirliyi isə iki nəfərin həlak olduğunu və 11 nəfərin xilas edildiyini bildirib. Oktyabrın 13-dəki ikinci batmış gəminin şəxsiyyəti barədə də fərqlər var: əksər mənbələr yalnız batma yerini göstərir, bir mənbə isə onu «Azov Concord» adlandırır. Bundan əlavə, bəzi Ukrayna dilli mənbələr oktyabrın 13-dəki hücumu və daha əvvəlki oktyabrın 6-dakı «ALFA WATAN» və «ABLE» hadisəsini qarışdıraraq hadisələrin ardıcıllığında qeyri-müəyyənlik yaradır.
Kontekst
Oktyabrın 6-da Bolqarıstanın istisadi zonasında dronlar iki başqa ticari gəmiyə hücum edərək «ALFA WATAN» (Toqo bayrağı) təxminən üç dəqiqə ərzində batırıb, «ABLE» (Palau bayrağı) isə yanıb; «ABLE»-nin 18 nəfərlik ekipajı xilas edilsə də, «ALFA WATAN»-ın 12 ekipaj üzvü itkin sayılıb. Oktyabrın 5-də isə Rumıniya sahilləri yaxınlığında Ukraynadan İtaliyaya taxıl daşıyan gəyək dronlar tərəfindən vurulub, ən azı bir nəfərin həlak olduğu bildirilib. Avropa İttifaqı Qara dənizdəki hücumları qəbuledilməz hesab edib və Rumıniya və Bolqarıstana müvqqəblərə aid peyktonik şəkillərini təqdim edəcəyini açıqlayıb. Prezident Volodimir Zelenski bu hücumları Qara dənizin qərb hissəsini naviqasiya üçün tamamilə yararsız hala salmağa yönəlmiş Rusiyanın dəniz və hava dronlarından istifadə edilən kombinə edilmiş əməliyyatı kimi xarakterizə edib. NATO Baş katibi Mark Rutte Bolqarıstanın Baş naziri Radevlə danışıb, lazım gələrsə NİT-nin müdafiə tədbirlərini «yeniləyəcəyini» bildirib. Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lâyen hücumları pislayırıb, məsuliyyət daşıyanların cavabdehliyə cəlb edilməsini istəyib.