ABŞ Rusiya dizelinə sanksiyaları müvəqqəti yumşaldıb; Zelenski qərarı "Putinə ad günü hədiyyəsi" adlandırıb
Prezident Donald Tramp Rusiya lideri Vladimir Putinlə telefon danışığından sonra ABŞ-ın Rusiya dizel yanacağına tətbiq etdiyi sanksiyaları müvəqqəti qaldırdığını elan edib. Xəzinədarlıq Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi (OFAC) dərhal ümumi müvəqqəti lisenziya verib. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski qərarı "zəif qərar" və "Putinə ad günü hədiyyəsi" adlandırıb, yüksək vəzifəli ukraynalı məmur ise Kiyevin Rusiya neft emalı zavodlarına pilotsuz uçuş aparatları ilə zərbələri davam etdirəcəyini bildirib.
Əsas məqamlar
- 9 oktyabr 2026-cı il tarixində Prezident Tramp Putinlə "son dərəcə uğurlu" telefon danışığını elan edib və bir neçə milyon ton Rusiya dizelinin tədarükü üzrə razılığa gəlib.
- ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyinin OFAC-ı Trampın göstərişi ilə Rusiya mənşəli dizelin ABŞ-a satışı, çatdırılması, boşaldılması və idxalına icazə verən 135 saylı ümumi lisenziyanı dərhal dərc edib; lisenziya 17 aprel 2027-ci ilə qədər qüvvədədir.
- Zelenski ABŞ qərarını "zəif qərar" və "Rusiyanın əlinə oynayan açıq zəiflik" adlandırıb, sanksiyaların yumşaldılmasını "Putinə ad günü hədiyyəsi" ilə müqayisə edib.
- Yüksək vəzifəli ukraynalı məmur Financial Times-a Kiyevin Rusiya neft emalı zavodlarına uzun mənzilli dron zərbələrini davam etdirəcəyini söyləyib: "Biz onların neft emalı zavodlarını yandıracağıq."
- 2022-ci ilin aprelində ABŞ Konqresi Rusiya enerji resurslarının, o cümlədən dizelin idxalını qadağan edib; qanun prezidentə bu qadağanı yalnız Rusiya qoşunlarını çıxarmaq, NATO ölkələrini təhdid etməmək və ukraynalıların öz hökumətlərini seçmək hüququnu tanımaq şərti ilə, ən tez 90 gün sonra və Konqresin etiraz etmədiyi halda yumşaltmağa icazə verir.
- Putinin köməkçisi Yuri Uşakov bildirib ki, Putin sülh danışıqlarını rədd edib və Ukrayna təslim olana qədər hərbi əməliyyatların davam etdiriləcəyini vurğulayıb.
Bu niyə vacibdir
Bu qərar Konqresin 2022-ci ildə qəbul etdiyi Rusiya enerji idxalı qadağasının effektiv şəkildə yumşaldılmasıdır və Vaşinqtonda həm demokratlar, həm də respublikaçılar arasında kəskin tənqidlə, Kiyevdə isə kəskin etirazla qarşılanıb. Zelenski onu Putinə "ad günü hədiyyəsi" kimi çərçivələyib ki, bu da ABŞ-ın Ukrayna ilə davam edən sülh danışıqları fonunda yeni bir gərginlik yaradır. Yüksək vəzifəli ukraynalı məmurun Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri davam etdirəcəyini bildirməsi, ABŞ-Rusiya razılaşmasının yer üzündə gərginliyin azalmasına gətirib çıxarmayacağına işarə edir. Hüquq ekspertləri və bəzi qanunvericilər Xəzinədarlığın lisenziyasının Konqres qanununu üstələyib-üstələmədiyini sual altına qoyur.
Nə baş verdi
9 oktyabr 2026-cı il tarixində ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya lideri Vladimir Putinlə "son dərəcə uğurlu" telefon danışığı keçirdiyini və bir neçə milyon ton Rusiya dizelinin tədarükü ilə bağlı razılığa gəldiyini elan edib. Trampın göstərişi ilə ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi (OFAC) Rusiya mənşəli dizelin ABŞ-a satışı, çatdırılması, boşaldılması və idxalına 17 aprel 2027-ci ilə qədər icazə verən 135 saylı ümumi lisenziyanı dərhal dərc edib. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, ABŞ-ın Konqres nümayəndə heyəti ilə Kiyevdə görüşdən sonra, bu qərarı "zəif qərar", "Rusiyanın əlinə oynayan açıq zəiflik" və "Putinə ad günü hədiyyəsi" adlandırıb, qərarın Kreml müharibəsini maliyyələşdirəcəyini və Putinə əlavə milyardlar qazandıracağını bildirib. Zelenski Axios-a verdiyi müsahibədə qərarı "haqsız və qeyri-şəffaf" adlandırıb. Yüksək vəzifəli ukraynalı məmur Financial Times-a Kiyevin Rusiya enerji obyektlərinə, o cümlədən neft emalı zavodlarına uzun mənzilli dron zərbələrini davam etdirəcəyini söyləyib. Putinin köməkçisi Yuri Uşakov bildirib ki, Putin sülh danışıqlarını rədd edib və Ukrayna təslim olana qədər Rusiyanın hərbi əməliyyatları davam etdirəcəyini vurğulayıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün dörd mənbə — hromadske, ZN.UA, Ukrayinska pravda və Suspilne Novyny — ukraynalı KİV-lərdir və sanksiyaların yumşaldılmasını Putinə güzəşt kimi çərçivələyir, Zelenskinin sərt ifadələrinə xüsusi diqqət yetirir. Onlar yüksək vəzifəli ukraynalı məmurun Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri davam etdirəcəyinə dair vədini ön plana çəkir, razılaşmanı de-eskalasiya baxımından effektsiz kimi təqdim edir. Eyni zamanda Trampın ABŞ daxilində demokratlar və bəzi respublikaçılar (Makkol, Beykon) tərəfindən tənqid edildiyini, Demokrat senatorların isə bunu Ukraynanın və müttəfiqlərin xəyanəti saydığını vurğulayırlar. Mənbələr, həmçinin Putinin telefon danışığında sülh danışıqlarını rədd etdiyini önə çəkərək, bu güzəştin heç bir diplomatik irəliləyiş gətirmədiyini qeyd edirlər.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında iki əsas fikir ayrılığı mövcuddur. Birincisi, Xəzinədarlığın ümumi lisenziyasının Konqresin 2022-ci il qadağasını effektiv şəkildə ləğv edib-edə bilməsi məsələsidir: Suspilne Novyny və ZN.UA prezidentin qadağanı yalnız Rusiyanın Ukraynadan qoşunlarını çıxarması, NATO ölkələrini təhdid etməməsi və ukraynalıların öz hökumətlərini seçmək hüququnu tanıması şərti ilə, ən tez 90 gün sonra və Konqresin etiraz etmədiyi halda yumşalda biləcəyini qeyd edir. İkincisi, razılaşmanın praktik effektivliyi ilə bağlıdır: Tramp milyonlarla ton Rusiya dizelinin tez bir zamanda tədarük olunacağını bildirir, lakin Ukrayinska pravda və ZN.UA Eurasia Group analitiki Qreqori Brivün rəyinə istinadən yazır ki, elan olunan həcmlər ABŞ-ın gündəlik 3,6 milyon barel dizel istehsalının 2 faizindən azdır və Rusiyanın ukraynalı zərbələr dayandırılmadan ixrac qadağasını yumşaltacağı şübhəlidir.
Kontekst
2022-ci ilin aprelində ABŞ Konqresi Rusiya enerji resurslarının, o cümlədən dizelin idxalını qadağan edib və prezidentə bu qadağanı yalnız konkret şərtlər daxilində, Konqresin nəzarəti ilə yumşaltmağa icazə verib. Rusiya iyul ayında dizel ixracını tamamilə qadağan edib, vitse-premyer Aleksandr Novak isə Rusiyanın yanacaq idxal etməyə başladığını bildirib ki, bu da Moskvanın vəd edilmiş həcmləri nə qədər tez təmin edə biləcəyi ilə bağlı suallar yaradır. 13 sentyabrda Tramp Ukraynanı Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırmağa çağırıb və yanacaq çatışmazlığının səbəbkarı kimi göstərib — bu, sonrakı razılaşmanın başlanğıc siqnalı idi. Tramp sentyabr ayında Lindsi Qrem sanksiyalar qanununu imzalayıb, lakin onun əksər müddəaları 18 oktyabrda qüvvəyə minir və qanun prezidentə istisnalar etmək hüququnu saxlayır. Putinin köməkçisi Yuri Uşakov telefon danışığında Putinin sülh danışıqlarını rədd etdiyini və Ukrayna təslim olana qədər hərbi əməliyyatların davam edəcəyini bildirib.