Çernoqoriyada Rusiya teleqram şəbəkəsi "Rıbar"ın banisi Mixail Zvinçuk saxlanılıb
Çernoqoriya polisi və Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (ANB) Risan şəhərində Rusiyanın "Rıbar" (Рыбарь) teleqram şəbəkəsinin banisi Mixail Zvinçuku, onun həyat yoldaşı Valeriya Zvinçuku və daha üç nəfəri saxlayıb. Əməliyyat şəbəkənin Monteneqro daxilindəki hibrid və informasiya təsir fəaliyyətinə qarşı həyata keçirilib. Saxlanılanlar dronlar, rəqəmsal avadanlıq və elektron qurğularla aşkar edilib, cinayət işi açılıb.
Əsas məqamlar
- Mixail Zvinçuk 9 oktyabr cümə günü Risan şəhərində saxlanılıb
- Onunla birlikdə həyat yoldaşı Valeriya Zvinçuk və daha üç nəfər saxlanılıb — cəmi beş nəfər
- Əməliyyatı Monteneqro polisi ANB ilə birgə həyata keçirib, məqsəd "Rıbar" şəbəkəsinin hibrid fəaliyyətinin qarşısının alınmasıdır
- Zvinçuk 2019-cu ilə qədər Rusiya Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətində işləyib, "Rıbar" 2018-ci ildə yaradılıb
- "Rıbar" şəbəkəsi 2023-cü ildən Aİ sanksiyaları altındadır, ABŞ Dövlət Departamenti Zvinçuku ABŞ seçki prosesinə qarşı zərərli təsir əməliyyatları ilə əlaqəli şəxslər siyahısına daxil edib
- 2024-cü ildə ABŞ "Ədalət üçün Mükafat" proqramı çərçivəsində "Rıbar" əməkdaşları haqqında məlumat üçün 10 milyon dollara qədər mükafat təklif edib
Bu niyə vacibdir
Zvinçuk Rusiya dilində ən böyük Kremlə yaxın teleqram şəbəkələrindən birinin banisidir, eyni zamanda Aİ, Böyük Britaniya və ABŞ sanksiyaları altındadır və "Ədalət üçün Mükafat" proqramı çərçivəsində 10 milyon dollarlıq mükafat onun əlaqəli şəxslərinə aiddir. Əməliyyatın dronlar və rəqəmsal avadanlığın müsadirəsi ilə müşayiət olunması göstərir ki, qrup sadə kontent istehsalından kənar əməli fəaliyyətlə məşğul olub. Britaniya və ABŞ rəsmi qurumları "Rıbar"ı Rusiya Prezident Administrasiyası, xüsusi xidmət orqanları və sanksiya altındakı "Rosteh" dövlət korporasiyası ilə əlaqələndirirlər.
Nə baş verdi
9 oktyabr 2026-cı ildə Çernoqoriya polisi və Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (ANB) Risan şəhərində Rusiyanın "Rıbar" (Рыбарь) teleqram şəbəkəsinin banisi Mixail Zvinçuku saxlayıb. Onunla birlikdə həyat yoldaşı və əməkdaşı Valeriya Zvinçuk da saxlanılıb; üç nəfər də əlavə olaraq tutulub — cəmi beş nəfər. Əməliyyatın rəsmi məqsədi "Rıbar" şəbəkəsinin Monteneqro daxilindəki hibrid fəaliyyətinin qarşısının alınması, şəbəkənin ölkədəki fəaliyyətinin miqyası və maliyyələşmə üsullarının araşdırılmasıdır. Saxlanılanların yanında dronlar, müasir rəqəmsal avadanlıq, elektron qurğular və telefonlar aşkar edilib; onlara qarşı cinayət işi açılıb. Pro-Kreml teleqram kanalı "Baza"nın məlumatına görə, Zvinçuk təxminən saat 7:30 radələrində (Kiyev vaxtı ilə 08:30) Mövenpick otelində saxlanılıb, sonra həyat yoldaşı ilə birlikdə Podqoritsaya aparılıb və telefonları ilə sənədləri götürülüb. Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaharova saxlanılmanı təsdiqləyib və nazirliyin halları aydınlaşdırdığını deyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün mənbələr ukraynadilli KİV-lərdir və saxlanılmanı Kremlə bağlı şəbəkəyə qarşı təbliğat əleyhinə əməliyyat kimi təqdim edir. Hesabatlar şəbəkənin Rusiya xüsusi xidmət orqanları, Prezident Administrasiyası və sanksiya altındakı "Roтеx" dövlət korporasiyası ilə əlaqələrinə xüsusi diqqət yetirir. Ukrayna mediası eks-RNŞM-nin Dezinformasiyaya qarşı Mərkəzinin rəhbəri Andri Kovalenkonun şərhini ön plana çıxarır — o, Zvinçukun Rusiya hibrid fəaliyyətindəki rolunu vurğulayır və onun ABŞ hüquq-mühafizə orqanlarına təhvil verilməsinin vacibliyini bildirir. ABŞ-ın "Rıbar" assosiasiyaları üçün 10 milyon dollarlıq mükafat təklifi əsas kontekst kimi qabardılır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Zvinçukun Monteneqraya səfərinin məqsədini fərqli təqdim edir: Monteneqro təhlükəsizlik qurumları saxlanılan qrupun Çernoqoriyanın viza siyasətinin Aİ standartlarına uyğunlaşdırılması haqqında manipulyativ sənədli film çəkməyi planlaşdırdığını bildirir, "Rıbar" teleqram kanalı isə Rusiya vətəndaşlarının ölkədə qanuni olduğunu və Setin monastırının çəkilişini planlaşdırdıqlarını iddia edir. Zvinçukun Rusiya hərbi kəşfiyyatı ilə əlaqəsi də mübahisəlidir: "Pobjeda" onu hibrid əməliyyatlar üzrə məsul GRU polkovniki kimi təsvir edir, digər hesabatlar onu yalnız Rusiya Müdafiə Nazirliyinin keçmiş mətbuat xidməti əməkdaşı kimi göstərir.
Kontekst
"Rıbar" 2018-ci ildə hərbi təhlil və münaqişələrin işıqlandırılması üçün platforma kimi yaradılıb, sonradan Qərb qurumları tərəfindən pro-Rusiya narrativləri və informasiya təsir əməliyyatları ilə əlaqəli şəbəkə kimi qiymətləndirilib. İnsitute for the Study of War (ISW) 2024-cü ildə şəbəkənin 28 dildə 250-dən çox kanalı əhatə etdiyini, əsas teleqram kanalının isə 1 milyondan çox abunəçisi olduğunu bildirib. Avropa Şurası Zvinçuku Rusiya prezidenti Vladimir Putin tərəfindən Ukrayna ilə müharibə ilə bağlı fəaliyyətin koordinasiyası üçün yaradılmış işçi qrupunun üzvü kimi qiymətləndirib. Zvinçuk 2019-cu ilə qədər Rusiya Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətində işləyib. 2026-cı ilin iyulunda Aİ və Böyük Britaniya Ukrayna haqqında yalan narrativlər yaydıqlarına və Moldova ilə Ermənistandakı seçkilərə müdaxilə etdiklərinə görə "Rıbar"ın 10 nümayəndəsinə qarşı sanksiyalar elan edib.