Dərc edildi: · Yeniləndi:

Hindistan Rusiya–Ukrayna müharibəsinin həllində vasitəçilik səylərini gücləndirir

Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Jaishankar deyib ki, Yeni Dehli Rusiya–Ukrayna müharibəsinin bitirilməsi üçün vasitəçilik səylərini fəallaşdırıb və birbaşa olaraq hər iki tərəflə danışıqlar aparır. Danışıqların gündəliyində Qara dəniz naviqasiyasının təhlükəsizliyi, enerji təchizatı və hücumlardan yayınma imkanları durur. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sybiha Hindistanın təklifini dörd ölkə sülh planı arasında "ən hərtərəfli" adlandırıb.

Əsas məqamlar

  • Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Jaishankar Rusiya və Ukrayna ilə Qara dəniz naviqasiyasının təhlükəsizliyi mövzusunda danışıqlar apardığını bildirib.
  • Jaishankar Hindistanın son aylarda "sadə dəstəkdən kənara çıxaraq bir az daha fəal" rol oynadığını deyib.
  • Danışıqlar enerji təchizatını və "hücumlardan yayınma imkanlarını" da əhatə edir.
  • Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sybiha Hindistanın təklifini dörd ölkə sülh planı arasında "ən hərtərəfli" adlandırıb; digər üç ölkə Türkiyə, Misir və ABŞ-dır.
  • Sybiha bildirib ki, bütün dörd təklif enerji obyektlərinə qarşı qarşılıqlı zərbələrin dayandırılmasını və Qara dənizdə naviqasiyanın bərpasını nəzərdə tutur.
  • Jaishankar sazişə nail olunacağına heç bir əminlik olmadığını, lakin hətta məhdud razılaşmanın da faydalı olacağını söyləyib.
  • Jaishankar iyul ayında hind dənizçilərinin həlak olması və yaralanması ilə nəticələnən hücumun danışıqları başlattığını qeyd edib; o vaxt Hindistan XİN-i Ukrayna səfiri Oleksandr Polişçuku da çağırıb.

Bu niyə vacibdir

Hindistan ilk dəfə açıq şəkildə Rusiya–Ukrayna müharibəsinin həllində daha fəal vasitəçilik rolu üzərinə götürür və yalnız sülhə çağırmaqla kifayətlənməyərək, hər iki tərəflə birbaşa danışıqlar aparır. Danışıqlar Qara dəniz naviqasiyası, taxıl ixracı və enerji kimi konkret, hissəvi tədbirlərə yönəlib ki, bu da tam atəşkəs əldə olunmasa belə, məhdud razılaşmalara gətirib çıxara bilər. Ukrayna tərəfinin Hindistan təklifini dörd ölkə planı (Türkiyə, Misir və ABŞ-la yanaşı) arasında "ən hərtərəfli" adlandırması Kiyev üçün diplomatik irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

Nə baş verdi

Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Jaishankar keçən həftə sonu keçirilmiş təhlükəsizlik konfransında və oktyabrın 5-də Yeni Dehlidəki Kautilya İqtisadi Konfransında bildirib ki, Hindistan Rusiya və Ukrayna ilə danışıqlar aparır. Danışıqların başlanğıc nöqtəsi Qara dənizdə naviqasiya təhlükəsizliyi olub və sonra taxıl ixracının asanlaşdırılması, daha sonra enerji təchizatı məsələləri gündəliyə əlavə edilib. Jaishankar qeyd edib ki, iyul ayında hind dənizçilərinin həlak olması və yaralanması ilə nəticələnən hücum Yeni Dehlinin həm Moskvaya, həm də Kiyevə müraciət etməsinə səbəb olub; həmin vaxt Hindistan XİN-i Ukrayna səfiri Oleksandr Polişçuku da çağırıb. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sybiha keçən həftə bildirib ki, Hindistan müharibənin bitirilməsinə dair təklif irəli sürmüş dörd ölkədən biridir, onun təklifi "ən hərtərəflidir" və dörd təklifin hamısı enerji obyektlərinə qarşılıqlı zərbələrin dayandırılmasını və Qara dənizdə naviqasiyanın bərpasını nəzərdə tutur. Digər üç ölkə Türkiyə, Misir və ABŞ-dır.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mətbu orqanları hekayəni Sybihanın Hindistanın vasitəçilik rolunun artdığını təsdiqləməsi üzərindən qurur və Hindistanın təklifini dörd ölkə sülh planı arasında ən hərtərəflisi kimi təqdim edir. Ukrayna mənbələri enerji obyektlərinə qarşılıqlı zərbələrin dayandırılması və Qara dənizdə naviqasiyanın bərpası kimi konkret gündəlik maddələrini ön plana çıxarır ki, bu da Kiyevin danışıq prioritetlərinə uyğundur. Bu, Hindistanın ilk dəfə belə bir vasitəçilik rolu təklif etməsi olub və Ukrayna mediası bunu Kiyev üçün diplomatik irəliləyiş kimi qiymətləndirir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Xaricdə, o cümlədən Honq-Konq və Azərbaycan mətbuatında hekayə Hindistan xarici işlər nazirinin öz çərçivələndirməsi əsasında qurulur və onun "bir az daha cəlb olunmuş" ifadəsi ilə "sadə dəstəkdən kənara çıxma" vurğulanır. Beynəlxalq mənbələr Hindistan təşəbbüsünü onun Rusiyaya olan münasibətləri — enerji əlaqələri, kosmik əməkdaşlıq, hərbi təchizat (o cümlədən Pakistanla münaqişədə istifadə olunan S-400-lər) və Rusiya neftinin alınmasına görə ABŞ-ın təzyiqi — kontekstində yerləşdirir. Bu mətbu orqanları, həmçinin Jaishankarın özünün sazişə nail olunacağına əminlik olmadığı xəbərdarlığını və Qara dəniz naviqasiyası üzrə paralel Türkiyə/Misir və BMT treklərini qeyd edir.

Kontekst

Hindistan tarixən Kremli tənqid etməkdən yayınıb, o cümlədən müharibəni pisləyən BMT qətnamələrində bitərəf qalıb. Baş nazir Narendra Modi avqustun sonunda Qırğızıstanda keçirilən ŞƏT sammiti çərçivəsində Vladimir Putini müharibəni bitirməyə çağırıb, sentyabrda isə Yeni Dehlidə BRICS sammiti kənarında bu çağırışı təkrarlayıb və iki lider ikitərəfli əlaqələrin dərinləşdirilməsini vəd edib. ABŞ ən böyük ticarət tərəfdaşı kimi Hindistana Rusiya nefti alışını azaltmağa təzyiq göstərir; Hindistanın idxalı əvvəlcə azalsa da, Yaxın Şərqdəki müharibə fonunda yenidən artıb. Rusiya Hindistanın əsas silah təchizatçılarından biri olaraq qalır — Hindistan ordusunun yüzlərlə Rusiya istehsalı qırıcısı və 2025-ci ilin mayında Pakistanla dörd günlük münaqişədə istifadə olunan bir neçə S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi var. Türkiyə və Misir Qara dənizdə naviqasiya və taxıl ixracının hissəvi açılması üzrə paralel iş aparıb, Türkiyə və BMT isə oktyabrın əvvəlində Rusiya və Ukrayna ilə atəşkəs üzrə yeni danışıq raundu planlaşdırıb.