Latviya prezidenti: Rinkēvičs NATO qərar versə, ölkə ərazisində nüvə silahı yerləşdirə bilər
Latviya prezidenti Edqars Rinkēviçs bildirib ki, əgər NATO kollektiv qərar qəbul etsə, Latviya ərazisində nüvə silahı yerləşdirə bilər. O, bunu Böyük Britaniyanın Birgə Ekspedision Qüvvələrin (JEF) üzvlərinə genişləndirilmiş nüvə müdafiəsi təklifinə cavab olaraq bildirib və qeyd edib ki, hazırda Latviyada nüvə silahının yerləşdirilməsinə dair konkret danışıqlar aparılmır.
Əsas məqamlar
- Latviya prezidenti Edqars Rinkēviçs: NATO kollektiv qərar qəbul etsə, Latviya ərazisində nüvə silahı yerləşdiriləcək.
- Rinkēviçs qeyd edib ki, Latviya qanunvericiliyində nüvə silahının yerləşdirilməsinə maneə yoxdur.
- Prezident bildirib ki, hazırda Latviyada nüvə silahının yerləşdirilməsinə dair konkret danışıqlar aparılmır.
- Rinkēviçs xatırladıb ki, 2003-cü ildə NATO-ya üzvlük hazırlığı zamanı namizəd ölkələr nüvə müşavirəsindeki daxil olmaqla, NATO-nun tam kollektiv təhlükəsizlik mexanizminin həyata keçirilməsində heç bir məhdudiyyət olmayacağına zəmanət veriblər.
- Rinkēviçs nüvə silahını "ən ekstremal tədbir" adlandırıb, lakin əlavə edib ki, bu, aqressoru gözlənilməz və ya genişmiqyaslı hərəkətlərdən çəkindirir.
- Latviya artıq ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən təmin edilən NATO-nun nüvə çətiri altındadır.
- Litva Senteması sentyabrın 22-də kütləvi qırğın silahlarının yerləşdirilməsinə konstitusiya qadağasının ləğvinə dair dəyişikliyi birinci oxunuşda dəstəkləyib.
Bu niyə vacibdir
Latviya prezidentinin bu açıqlaması Baltikyanı ölkələrin NATO-nun nüvə müşavirəsindeki iştirakını genişləndirməyə hazır olduğunu göstərir. Bu, Böyük Britaniyanın Birgə Ekspedision Qüvvələrin üzvlərinə təklif etdiyi genişləndirilmiş nüvə müdafiəsinə birbaşa cavabdır və ABŞ-la yanaşı, Britaniyanın Avropa nüvə müşavirəsindeki rolunu gücləndirir. Eyni zamanda, Litvanın konstitusiyasından nüvə silahına qadağanı çıxarması və Estoniyanın Fransa ilə danışıqları ilə paralel şəkildə, bu açıqlama NATO-nun şərq cinahında kollektiv nüvə mövqeyinin möhkəmləndiyini nümayiş etdirir.
Nə baş verdi
Latviya prezidenti Edqars Rinkēviçs baş nazir Andris Kulberqslə görüşdən sonra keçirilən mətbuat konfransında Böyük Britaniyanın Birgə Ekspedision Qüvvələrin (JEF) üzvlərinə — o cümlədən Latviyaya — genişləndirilmiş nüvə müdafiəsi təklifini şərh edib. O bildirib ki, əgər NATO kollektiv qərar qəbul etsə, Latviya ərazisində nüvə silahı yerləşdirə bilər və bunun üçün hüquqi maneə yoxdur. Rinkēviçs vurğulayıb ki, hazırda bu cür yerləşdirməyə dair konkret danışıqlar aparılmır. O, Latviyanın artıq ABŞ və Böyük Britaniyanın təmin etdiyi NATO-nun nüvə çətiri altında olduğunu xatırladıb və əlavə edib ki, nüvə silahı olmadan Avropada artıq bir neçə adi müharibə baş vermiş olardı. Prezident həmçinin 2003-cü ildəki NATO üzvlük zəmanətlərinə istinad edərək, namizəd ölkələrin nüvə müşavirəsindeki iştirak da daxil olmaqla, heç bir məhdudiyyət qəbul etməyəcəklərini boyunlarına götürdüklərini bildirib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Hər iki Ukrayna mənbəyi — ZN.UA və NV — Rinkēviçsin bəyanatını faktoloji şəkildə işıqlandırıb. Bir başlıq NATO-nun qərarından asılı olaraq yerləşdirməni şərti olaraq qəbul edir, digəri isə Latviyanın NATO belə qərar verərsə, hərəkətə keçməyə hazır olduğunu vurğulayır. Ukrayna mətbuatının əsas diqqəti prezidentin şərti öhdəliyinə və hazırda konkret danışıqların aparılmamasına yönəlib; bəyanat yaxınlaşan siyasət dəyişikliyi kimi yox, bəyanedici xarakterli olaraq təqdim olunur.
Kontekst
Böyük Britaniya Birgə Ekspedision Qüvvələrin (JEF) üzvlərinə genişləndirilmiş nüvə müdafiəsi təklif edib; JEF-ə Böyük Britaniya, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, İslandiya, Latviya, Litva, Niderland, Norveç və İsveç daxildir. Latviya artıq ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən təmin edilən NATO-nun nüvə çətiri altındadır və Britaniya NATO-nun nüvə müşavirəsisteminin bir hissəsidir. 2003-cü ildə NATO-ya üzvlük hazırlığı zamanı namizəd ölkələr nüvə müşavirəsindeki iştirak da daxil olmaqla, NATO-nun tam kollektiv təhlükəsizlik mexanizminin həyata keçirilməsində heç bir məhdudiyyət olmayacağına zəmanət veriblər. Latviyanın Konstitusiyasında nüvə silahının yerləşdirilməsinə qadağa yoxdur; Litva isə sentyabrın 22-də Sentemasın birinci oxunuşunda bu cür qadağanın ləğvinə dair konstitusiya dəyişikliyini dəstəkləyib. Bu sahədə əsas məsləhət və qərar qəbuletmə orqanı konsensus prinsipi ilə işləyən NATO Nüvə Planlaşdırma Qrupudur (Fransa istisna olmaqla). Sentyabrın 30-da Moskva NATO-nun Kalininqrad bölgəsinin təcrid olunmasına səbəb olacaq hərəkətləri ilə bağlı nüvə silahının istifadəsi ilə rəsmi şəkildə xəbərdarlıq edib; NATO bu ittihamları rədd edib və nüvə təhdidlərini pisləyib.