RD4U: Ukraynaya dəyən zərər üzrə Beynəlxalq Reyestr bütün 43 iddia kateqoriyasını açıb

Bu niyə vacibdir

Bütün 43 kateqoriyanın açılması ilə RD4U mandatında əhatə olunan bütün zərər növləri — şəxsi xəsarət və yaşayış itkisindən ekoloji zərər və təbii sərvətlərin talanmasına qədər — beynəlxalq kompensasiya mexanizmi istiqamətində müəyyən edilmiş müraciət yoluna malikdir. Reyestrə artıq təxminən 195 min müraciət daxil olub ki, bu da gələcək Kompensasiya Komissiyası və Fondu qarşısında böyük iddiaçı tələbatını göstərir. Reyestr yalnız iddiaları qeydə alır; məbləğlərin müəyyən edilməsi və ödənişlər dekabr 2025-ci ildə qəbul edilmiş Konvensiya əsasında qüvvəyə minəcək gələcək Beynəlxalq Kompensasiya Komissiyasının səlahiyyətindədir. Kompensasiya Fondu və Komissiya qərarları olmadan, qeydə alınmış iddialar hələ ki ödənişlərə çevrilmir — Ukrayna, onun biznesləri və vətəndaşları faktiki kompensasiyanı gözləməkdə davam edir.

Nə baş verdi

Beynəlxalq Reyestr (RD4U) 30 sentyabr 2026-cı ildə bütün 43 iddia kateqoriyasının açılmasını başa çatdırıb. Reyestrin fəaliyyət dairəsi Rusiya Federasiyasının 24 fevral 2022-ci ildən Ukraynada və ya Ukraynaya qarşı beynəlxalq hüquq pozuntusu təşkil edən əməlləri nəticəsində dəymiş zərər, itki və zərəri əhatə edir. İddiaların qəbulu üçün sistem 2 aprel 2024-cü ildən etibarən mərhələli şəkildə işə salınıb.

43 kateqoriya üç qrupa bölünür: fiziki şəxslər üçün 21, hüquqi şəxslər üçün 11 və Ukrayna dövləti üçün 11. Son açılan üç kateqoriya dövlətə aid idi: B1.6 "Digər əmlak itkiləri", B3.1 "Ekoloji zərər" və B3.2 "Təbii sərvətlərin talanması və/və ya mənimsənilməsi". Bu kateqoriyalar üzrə müraciətləri Ukrayna dövləti, onun mərkəzi, regional və yerli orqanları, habelə dövlət və kommunal müəssisə və təşkilatları göndərə bilər.

Reyestrin hesabat tarixinə olan məlumatına görə, 195 min təxmini müraciət daxil olub, onlardan 65 mindən çoxu qəbul edilərək Reyestrə daxil edilib, qalanlarının işlənməsi davam edir. Müraciətlər onlayn şəkildə Diia portalı vasitəsilə təqdim olunur. RD4U-nin icraçı direktoru Markiyan Klyuçkovskidir. Reyestr kompensasiya məbləğini müəyyən etmir və ödəniş qərarları qəbul etmir — qəbul edilmiş iddialar gələcəkdə Beynəlxalq Kompensasiya Komissiyasına ötürüləcək və orada ətraflı baxılaraq məbləğ müəyyən ediləcək.

Ukraynanın Baş naziri Serhiy Koretski bütün 43 kateqoriyanın açılmasını elan edib. RD4U kompensasiya mexanizminin üç elementindən birincisidir; ikincisi Kompensasiya Komissiyası, üçüncüsü isə Komissiya qərarları əsasında ödənişləri həyata keçirəcək Kompensasiya Fondudur. Kompensasiya Komissiyasının Konvensiyası 16 dekabr 2025-ci ildə Haaqada Diplomatik Konfransda qəbul edilib və qüvvəyə minməsi üçün 25 ratifikasiya tələb olunur.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr Kompensasiya Komissiyasının Konvensiyasına imza atan və onu ratifikasiya edən tərəflərin sayı barədə fərqlənirlər. Bir hesabatlara görə, Konvensiyanı 41 tərəf imzalayıb və 9 dövlət plus Avropa İttifaqı ratifikasiya edib; başqa hesabatlara görə, 40 imza və 9 dövlət plus Aİ ratifikasiyası qeydə alınıb; üçüncü variantda isə 40 dövlət və Aİ-nin imza atdığı, 10 ölkənin isə ratifikasiya etdiyi bildirilir. Hesabat tarixi ərəfəsində bütün variantlarda rəqəmlər Konvensiyanın qüvvəyə minməsi üçün tələb olunan 25 ratifikasiya həddindən aşağı idi.

Kontekst

Ukraynaya Dəyən Zərər üzrə Beynəlxalq Reyestr (RD4U) Avropa Şurası tərəfindən 12 may 2023-cü ildə təsis edilib, mənzil-qərargahı Haaqada yerləşir, Kiyevdə də ofisi var. Onun mandatı Rusiya Federasiyasının 24 fevral 2022-ci ildən Ukraynada və ya Ukraynaya qarşı beynəlxalq hüquq pozuntusu sayılan əməlləri nəticəsində dəymiş zərər, itki və zərəri əhatə edir. İddiaların qəbulu üçün sistemin mərhələli işə salınması 2 aprel 2024-cü ildə başlayıb, kateqoriyalar 2025-ci ilin avqustun sonuna qədər mərhələli açılıb və son üç dövlət səviyyəli kateqoriya 30 sentyabrda açılıb. 43 kateqoriya 21-i fiziki şəxslər, 11-i hüquqi şəxslər, 11-i Ukrayna dövləti üçün olmaqla bölünür; müraciətlər Diia portalı vasitəsilə onlayn təqdim olunur. Beynəlxalq kompensasiya mexanizmi üç elementdən ibarətdir: Reyestr (bu mərhələ), gələcək Beynəlxalq Kompensasiya Komissiyası və ödənişləri həyata keçirəcək gələcək Kompensasiya Fondu. Kompensasiya Komissiyasını təsis edən Konvensiya 16 dekabr 2025-ci ildə Haaqada Diplomatik Konfransda qəbul edilib; qüvvəyə minməsi üçün 25 ratifikasiya tələb olunur, hesabat dövründə imza və ratifikasiya sayları hələ həddən aşağı idi.