PACE yeni Rusiya Dövlət Dumasını qeyri-legitim elan edib

Bu niyə vacibdir

Avropa Şurasının əsas parlamentar qurumu olan PACE-nin yeni Rusiya Dövlət Dumasını qeyri-legitim elan etməsi güclü siyasi siqnaldır. Bu, yalnız Assambleyanın öz sıraları daxilində deyil, Avropa institusionaları və üzv dövlətlər üçün də Rusiya parlamenti ilə rəsmi təmasların məhdudlaşdırılması və Moskvaya qarşı təzyiqin saxlanılması üçün bərabər ölçülü bir arqumentdir.

Nə baş verdi

Avropa Şurası Parlament Assambleyası (PACE) 30 sentyabr Strasburqda keçirilmiş plenar iclasda yeni tərkibli Rusiya Dövlət Dumasının qeyri-legitim elan edilməsinə dair qətnamə qəbul edib. Səsvermə zamanı 59 nümayəndə lehinə, heç kim əleyhinə səs verib.

Qətnamədə sentyabrın 18–20-də keçirilmiş «seçkilər»in azad və ədalətli seçkilərin fundamental şərtlərinə cavab vermədiyi, Rusiya vətəndaşlarının həqiqi iradə ifadəsi hesab oluna bilməyəcəyi qeyd olunub. Yeni Dumanın demokratik seçilmiş və ya legitim nümayəndəlik orqanı kimi tanına bilməyəcəyi bildirilib.

PACE Rusiyanın Krım, Sevastopol, həmçinin Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin Silahlı Qüvvələri tərəfindən nəzarət olunan hissələrində seçkilər keçirməsini pisləyib və bu ərazilərdə Ukrayna vətəndaşlarının Rusiya «seçki» proseslərinə məcbur edilməsini qınamışdır.

Qətnamə işğal altındakı ərazilərdə keçirilmiş «seçkilər»in hüquqi və siyasi nəticələrinin tanınmamasına, yeni Duma ilə təmasların məhdudlaşdırılmasına, Rusiya hakimiyyətinin siyasi və diplomatik təcridinin davam etdirilməsinə çağırır. Rusiyanın Mərkəzi Seçki Komissiyasının rəhbərliyi və üzvlərinə, regional seçki komissiyalarına və digər təşkilatçılara qarşı sanksiyalar, o cümlədən müvəqqəti işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində «seçkiləri» təşkil edən və ya idarə edən şəxslərə qarşı dərhal məhdudlaşdırıcı tədbirlər tələb olunur.

Qətnamədə həmçinin Ukrayna Ali Radasının PACE-dəki daimi nümayəndə heyətinin üzvü Yevgeniya Kravçukun təqdim etdiyi üç düzəliş qəbul edilib: bu düzəlişlər beynəlxalq humanitar hüququn işğalla bağlı prinsipini — müvəqqəti işğalın suverenliyi işğalçı dövlətə ötürməməsi və işğal olunmuş ərazinin hüquqi statusunu dəyişdirmək üçün istifadə oluna bilməməsini təsbit edir.

Bundan əlavə, PACE «Yabloko» partiyasının seçkilərə buraxılmamasını və ATƏT beynəlxalq müşahidəçilərinin iştirak etməməsini qeydə alıb, fiktiv müşahidəçilərin istifadəsinə, o cümlədən Avropa Şurası üzvü olan ölkələrin vətəndaşlarının işğal altındakı ərazilərdə bu prosesdə iştirakına etirazını bildirib.

Kontekst

Rusiyada Dövlət Dumasına seçkilər sentyabrın 18–20-də keçirilib. Ekzitpoll və Mərkəzi Seçki Komissiyasının məlumatına görə, hakim «Vahid Rusiya» partiyası 57,83% səs toplayıb və 450 yerlik Dumada 355 mandat qazanıb. Rusiya müvəqqəti işğal altında olan Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin bir hissəsində, həmçinin Krım və Sevastopoldakı 11 qanunsuz yaradılmış tək mandatlı seçki dairəsində səsvermə təşkil edib.

Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Norveç, Böyük Britaniya, Fransa hökumətləri və Avropa İttifaqı Rusiyanın Ukraynanın müvəqqəti işğal altında olan ərazilərində seçkilər keçirməsini pisləyib. 26 sentyabrda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski işğal altındakı ərazilərdə Dövlət Dumasına qanunsuz seçkilərlə əlaqəli 44 şəxsə qarşı sanksiyalar tətbiq edib; Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyi səsverməni «dövlət-işğalçının farsı» adlandırıb və Ukraynanın nə «seçkilər»i, nə də onların nəticələrini tanımadığını bəyan edib. PACE əvvəllər Vladimir Putini Rusiyanın qeyri-legitim prezidenti elan etmişdi.