Rusiyanın xarici muzdlu əsgər cəlb etmə şəbəkəsi Meta və Google texnologiyalarından istifadə edir – Politico araşdırması
Politico-nun Code for Africa hesabatına əsaslanan araşdırması aşkar edib ki, Rusiya ilə əlaqəli muzdlu əsgər cəlb etmə əməliyyatları Meta və Google-un reklam, izləmə və süni intellekt texnologiyalarından, eləcə də ABŞ, İsveç, Avstriya və Niderlandda yerləşən xidmətlardik istifadə edərək Afrika, Asiya və Belarusdan gəncləri Ukraynaya qarşı müharibəyə cəlb edir. Tədqiqatçılar 89 veb-sayt, 7 sosial media hesabı və 39 messencer kanalı müəyyən edib; Meta 300-dən çox reklam kampaniyasını silib, Google isə hesabatdakı bəzi iddiaları rədd edib.
Əsas məqamlar
- Code for Africa-nın hesabatına əsasən, Rusiya ilə əlaqəli cəlb etmə şəbəkəsi Meta və Google-un reklam və izləmə texnologiyalarından istifadə edib.
- Tədqiqatçılar 89 veb-sayt, 7 sosial media hesabı (o cümlədən Facebook) və 39 messencer hesabı və ya kanalı müəyyən edib; yeni resurslar hər gün peyda olur.
- Hədəf auditoriyası – Afrikada, Asiyada və Belarusda işsizlik və ya qeyri-sabit məşğulluqla üzləşən gənc kişilərdir.
- «IRC Russian Bear» hesabının reklamı imzalanma zamanı 15 min ABŞ dolları və aylıq 3 min ABŞ dolları maaş vəd edib; digər reklam «qara dərili kişi aktyorlar üçün qlobal kasting» adı altında süni intellektlə yaradılmış təsvir və «2025-ci ildə çəkiliş» yazısı ilə yayılıb.
- Əsas cəlb etmə brendi Amsterdamda yerləşən serverdə, «kasting» reklamı isə Almaniyada qeydiyyatdan keçmiş Facebook səhifəsində yerləşdirilib.
- Şəbəkənin saytları ABŞ və İsveç şirkətlərinin süni intellekt alətləri ilə yaradılıb; namizədlərin şəxsi məlumatları Avstriya şirkətinin proqram təminatı ilə toplanaraq Rusiyaya ötürülüb.
- Code for Africa direktoru Castin Arenşteyn bildirib ki, Meta cəlb edicilərlə əlaqəli 300-dən çox reklam kampaniyasını silib; Google-un EMEA üzrə mıtbuat katibi Aleks MakFillips isə saytların əksəriyyətinin Google reklamından istifadə etdiyi iddiasını rədd edib.
Bu niyə vacibdir
Araşdırma göstərir ki, Rusiya ilə əlaqəli cəlb etmə şəbəkəsi müharibəyə canlı qüvvə toplamaq üçün əsas kommersiya Qərb xidmətlərindən – Meta və Google-un reklam və süni intellekt alətlərindən, eləcə də ABŞ, İsveç, Avstriya və Niderlanddakı hostinqdən – məqsədyönlü şəkildə istifadə edir. Platformaların moderasiyasında boşluqlar qalmaqdadır – Meta cəmi 300 reklam kampaniyasını silib, lakin yeni cəlb etmə resursları hər gün peyda olur. Eyni zamanda, Google-un süni intellektlə yaradılan axtarış icmallarında risk xəbərdarlıqları ABŞ ölkələrinin dillərində daha görünən, digər dillərdə isə xeyli aşağıda göstərilir ki, bu da qeyri-Aİ dilli istifadəçiləri daha həssas edir.
Nə baş verdi
Politico, Code for Africa təşkilatının hesabatı əsasında dərc etdiyi araşdırmada bildirib ki, Rusiya ilə əlaqəli muzdlu əsgər cəlb etmə əməliyyatları potensial yeni döyüşçülərə çatmaq və kampaniyaların effektivliyini qiymətləndirmək üçün Meta və Google-un reklam və izləmə texnologiyalarından istifadə edir. Tədqiqatçılar cəlb etmə əməliyyatlarında istifadə olunan 89 veb-sayt, yeddi sosial media hesabı (o cümlədən Facebook) və 39 messencer hesabı və ya kanalı müəyyən ediblər; yeni resurslar hər gün peyda olur. Hədəf auditoriyası – Afrikada, Asiyada və Belarusda işsizlik və ya qeyri-sabit məşğulluqla üzləşən gənc kişilərdir. Onlara vətəndaşlarında əldə edə biləcəklərindən xeyli yüksək maaşlar vəd olunur – «IRC Russian Bear» adlı hesabın reklamında imzalanma zamanı 15 min ABŞ dolları və aylıq 3 min ABŞ dolları vəd edilib. Bir reklam isə qara dərili kişi aktyorlar üçün «qlobal kasting» adı altında süni intellektlə yaradılmış təsvir və «2025-ci ildə çəkiliş» yazısı ilə yayılıb; bu reklam Almaniyada qeydiyyatdan keçmiş Facebook səhifəsində yerləşdirilib. Əsas cəlb etmə brendi Amsterdamda yerləşən serverdə hostinq olunub, saytlar ABŞ və İsveç şirkətlərinin süni intellekt alətləri ilə yaradılıb, namizədlərin şəxsi məlumatları isə Avstriya şirkətinin proqram təminatı vasitəsilə toplanaraq Rusiyaya ötürülüb. Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, Aİ ərazisindən rus və ya ingilis dillərində «kontrakt xidməti», «xarici vətəndaşlar üçün mühəndis müqaviləsi» və ya «xarici kimi Rusiya ordusuna qoşulmağın hüquqi yolları» kimi axtarış sorğuları istifadəçiləri birbaşa cəlb edicilərin saytlarına yönləndirir. Google-un süni intellektlə yaradılan axtarış icmallarında risk xəbərdarlıqları Aİ ölkələrinin dillərində daha görünən, digər dillərdə isə xeyli aşağıda göstərilir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Code for Africa və Politico hesabatı cəlb etmə şəbəkəsinin Qərb kommersiya ekosisteminin – Meta və Google reklamlarının, ABŞ, İsveç və Avstriya süni intellekt və proqram təminatının, Amsterdam və Almaniyadakı hostinqin – Rusiyanın müharibəyə canlı qüvvə toplamaq cəhdlərinə necə qoşulduğunu sənədləşdirir. Araşdırma həmçinin göstərir ki, Google-un süni intellekt axtarış icmallarında risk xəbərdarlıqlarının diliyə görə görünmə dərəcəsi fərqlidir – Aİ ölkələrinin dillərində daha qabarıq, digər dillərdə isə daha az nəzərəçarpan.
Mənbələr nədə fərqlənir
Google-un EMEA üzrə mıtbuat katibi Aleks MakFillips araşdırmanın, sitat göstərilən saytların əksəriyyətinin Google reklamından istifadə etdiyinə dair iddiasını rədd edib və şirkətin hesabatdakı bütün faktları «fəal şəkildə yoxladığını» bildirib. Code for Africa və Politico ise hesabatın arxasında durublar.
Kontekst
Rusiya xarici vətəndaşları öz cəbhə itkilərini əvəz etmək, yeni mobilizasiya dalğalarından qaçmaq və ucuz, siyasi cəhətdən daha az həssas canlı qüvvədən istifadə etmək üçün cəlb edir. Keniyalı deputat Kimani Ichung'wah Le Monde qəzetinə bildirib ki, Ukraynaya qarşı müharibədə 1000-dən çox Keniya vətəndaşı iştirak edir; 2023-cü ildə Kubada Ukraynaya qarşı müharibəyə cəlb etmə üçün insan alverində şübhəli bilinən 17 nəfər saxlanılıb. Avropa Xarici Əlaqələr Şurası (ECFR) ayrıca Rusiyanın pilotsuz təyyarə və silah zavodlarında iş üçün Afrika qadınlarını cəlb edən şəbəkəni aşkar edib. Keniyanın xarici işlər naziri Musalia Mudavadi mart ayında Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovla xarici cəlb etmə məsələsini qaldırıb, Cənubi Afrika Respublikasının prezidenti Cyril Ramaphosa isə məsələni birbaşa Vladimir Putinlə müzakirə edib.