Politico: Rusiya Meta və Google texnologiyalarından istifadə edərək xariciləri Ukraynaya qarşı müharibəyə cəlb edir

Bu niyə vacibdir

Araşdırma Rusiyanın qərb texnoloji platformalarının reklam və izləmə alətlərindən istifadə edərək xariciləri Ukraynaya qarşı müharibəyə necə cəlb etdiyini sənədləşdirir. Əməliyyat yoxsul əmək bazarlarından gəncləri hədəf alır, onlara yerli maaşlardan qat-qat yüksək təkliflər verir — bu, insan alveri riskləri və platformaların icraetmə zəiflikləri haqqında suallar doğurur. Rusiyanın daxili səfərbərlik dalğası olmadan xarici əvəzetmə strategiyası artıq Keniya və Cənubi Afrikanın Rusiya rəsmiləri ilə diplomatik təmaslarına səbəb olub.

Nə baş verdi

Politico, Code for Africa təşkilatının hesabatına əsaslanaraq, Rusiya ilə əlaqəli muzdlu cəlb şəbəkəsinin Meta və Google-un reklam və izləmə texnologiyalarından potensial əsgərlərə çatmaq və kampaniyanın effektivliyini qiymətləndirmək üçün istifadə etdiyini aşkar edib. Tədqiqatçılar 89 veb sayt, 7 sosial media hesabı (Facebook daxil) və 39 messencer hesabı və ya kanalını müəyyən edib; yeni resurslar gündəlik meydana çıxır. Hədəf — Afrikada, Asiyada və Belarusda işsiz və ya qeyri-sabit məşğulluqla üzləşən gənc kişilər.

Reklamlardan biri «qırmızısaçlı kişi aktyorlar axtaran yeni film layihəsi üçün qlobal kasting» kimi təqdim olunub, süni intellektlə yaradılmış hərbi geyimli tünd dərili kişilərin təsviri və «2025-ci ildə çəkiliş» mətni ilə müşayiət olunub. Bu reklam Almaniyada qeydiyyatdan keçmiş Facebook səhifəsində yerləşdirilib. «IRC Russian Bear» hesabının reklamında formalarına Rusiya bayraqları tikilmiş tünd dərili əsgər göstərilib, müqavilə imzalandıqda 15 000 ABŞ dolları və aylıq 3 000 ABŞ dolları vəd edilib.

Texniki cəhətdən əsas brend Amsterdamda yerləşən serverdə qonaqlanıb, saytlar ABŞ və İsveç şirkətlərinin süni intellekt alətləri ilə qurulub. Potensial əsgərlər formaları doldurduqda, Avstriya şirkətinin proqram təminatı onların şəxsi məlumatlarını Rusiyaya ötürməzdən əvvəl toplayıb. Bu qərb pərdəsinin arxasında adi Rusiya kommersiya hostinqləri, onların arxasında isə şikayət və bloklamalara davamlı «bulletproof» hostinq təbəqəsi dayanır. Bəzi saytlar, o cümlədən BBC-nin loqosu ilə qərb KİV-lərinin dəstəyini yanıltmaqla göstərib. Təkliflər tikinti işləri, mühafizəçi vakansiyaları, film kastinqləri və Rusiya vizası almağa kömək kimi mülki iş imkanları kimi maskalanıb.

Code for Africa-nın direktoru Justin Arenstein bildirib ki, Meta artıq rekrutlarla əlaqəli 300-dən çox reklam kampaniyasını silib. Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, Aİ ərazisindən «xidmətə müqavilə» və ya «xaricilər üçün mühəndis müqaviləsi» kimi rus dilində, yaxud «xarici kimi Rusiya ordusuna qoşulun: qanunilik, üstünlüklər, vətəndaşlıq» kimi ingilis dilində sorğular istifadəçiləri birbaşa rekrut saytlarına yönləndirir. Google-un süni intellektlə yaradılan axtarış icmalları risk xəbərdarlıqlarını Aİ ölkələrinin dillərində digər dillərə nisbətən daha qabarıq göstərib. Google-un EMEA üzrə sözçüsü Alex McPhillips araşdırmanın bəzi iddialarını, o cümlədən sitat gətirilən saytların əksəriyyətinin Google reklamlarından istifadə etdiyini rədd edib və şirkətin hesabatı «aktiv nəzərdən keçirdiyini» bildirib.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Beynəlxalq medianın diqqəti Code for Africa hesabatının Politico vasitəsilə dərc olunmasına və qərb texnoloji şirkətlərinin roluna yönəlib. Araşdırma Rusiyanın kəşfiyyat məlumatlarına görə xariciləri öz itkilərini əvəz etmək, daxili sosial gərginliyi azaltmaq və ucuz, siyasi cəhətdən az həssas insan resurslarından istifadə etmək məqsədilə cəlb etdiyini qeyd edir. Artıq Keniyanın xarici işlər naziri Musalia Mudavadi mart ayında rusiyalı həmkarı Sergey Lavrovla, Cənubi Afrika prezidenti Cyril Ramaphosa isə Vladimir Putinlə bu məsələni müzakirə edib. Daha əvvəl Bloomberg Discord oyun platforması vasitəsilə cəlb edilməni, Avropa Xarici Əlaqələr Şurası (ECFR) isə Rusiyanın dron və silah zavodlarında işləmək üçün Afrika qadınlarını cəlb edən şəbəkəni aşkar edib.

Mənbələr nədə fərqlənir

Code for Africa hesabatı sitat gətirilən rekrut saytlarının əksəriyyətinin Google reklamlarından istifadə etdiyini bildirir. Google-un EMEA üzrə sözçüsü Aleks MakFillips bu iddianı rədd edib və şirkətin hesabatın məzmununu «aktiv nəzərdən keçirdiyini» açıqlayıb.

Kontekst

Daha əvvəl Bloomberg, Rusiyanın Discord oyun platforması vasitəsilə xariciləri Ukraynaya qarşı müharibəyə cəlb etdiyini bildirib ki, bu da cəlb əməliyyatlarının çoxsaylı onlayn kanallardan istifadə etdiyini göstərir. 2023-cü ildə Kubada Rusiya ordusu uğrunda döyüşmək üçün kubalıları cəlb edən insan alveri şəbəkələri ilə əlaqəli 17 nəfər həbs edilib. Keniya millət vəkili Kimani Ichung'wah Le Monde-a bildirib ki, Ukraynaya qarşı müharibədə 1000-dən çox kenyalı iştirak edir. Avropa Xarici Əlaqələr Şurası (ECFR) ayrıca Rusiyanın dron və silah zavodlarında işləmək üçün Afrika qadınlarını cəlb edən böyük bir şəbəkəni müəyyən edib. Cəlb təklifləri tikinti işləri, mühafizəçi vakansiyaları, film kastinqləri və ya Rusiya vizası almağa kömək kimi mülki iş imkanları kimi maskalanıb.