Zelenski: Seçkilər "sabah" keçirilə bilər, lakin müharibə dövründə qeyri-mümkündür
Prezident Volodimir Zelenski CBS-ə müsahibəsində Ukraynada seçkiləri "sabah" keçirməyə hazır olduğunu, lakin aktiv döyüş əməliyyatları davam etdikcə bunun mümkün olmadığını bildirib. O, bunu konstitusiya, seçki qanunvericiliyi və təhlükəsizlik şərtləri ilə əsaslandırıb. Zelenski, həmçinin müharibə şəraitində büdcə kəsirini bağlamaq üçün "çətin və qeyri-populyar" qərarların qəbul olunacağını açıqlayıb.
Əsas məqamlar
- Zelenski CBS müsahibəsində seçkiləri "sabah" keçirməyə hazır olduğunu, lakin müharibə davam etdikcə bunun qeyri-mümkün olduğunu deyib.
- Hazırda təxminən 9 milyon ukraynalının xaricdə olduğunu, müharibədən əvvəl isə xaricdən təxminən 500 min səs verdiyini bildirib.
- Müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərdə Rusiya hərbçilərinin mövcudluğunu seçkilərin keçirilməsinə maneə kimi göstərib.
- Keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorov da daxil olmaqla, müharibə dövründə seçki tərəfdarlarını "siyasətdə olmaq istəyirlər" deyə tənqid edib.
- Büdcə kəsirinin böyük hissəsinin Rusiya ilə müharibəni maliyyələşdirmək üçün 23 milyard avroluq (26,5 milyard dollar) hərbi xərc boşluğundan qaynaqlandığını açıqlayıb.
- Avropa dövlətlərinin 2026–2027-ci illər üçün 90 milyard avroluq (104 milyard dollar) kredit ayırdığını xatırladıb.
- ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiyanın dizel infrastrukturasına hücumların dayandırılmasını xahiş edib, Zelenski isə Ukraynanın enerji obyektlərinə qarşılıqlı zərbələrin dayandırılmasına hazır olduğunu bildirib.
Bu niyə vacibdir
Zelenskinin açıqlamaları müharibə şəraitində Ukraynada seçki məsələsini qanuni və praktik baxımdan qeyri-mümkün kimi qiymətləndirir, eyni zamanda onu atəşkəs şərtinə bağlayır. O, birbaşa keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorov da daxil olmaqla yüksək vəzifəli şəxsləri müharibə dövründə seçki təşəbbüslərinə görə tənqid edib. İqtisadi tərəfdə isə təxminən 23 milyard avroluq hərbi xərc boşluğunu bağlamaq üçün "qeyri-populyar" qərarların qəbul olunacağı bildirilir. Zelenski, həmçinin ABŞ-ın enerji infrastrukturasına qarşılıqlı zərbələrin dayandırılması təklifinə qapını açıq qoyub, lakin Rusiyanın neft emalı zavodlarının hədəf alınmasını qanuni hesab edib.
Nə baş verdi
Prezident Volodimir Zelenski CBS telekanalına müsahibəsində Ukraynada seçkilərin "sabah" keçirilə biləcəyini, lakin aktiv döyüş əməliyyatları davam etdikcə bunun qeyri-mümkün olduğunu söyləyib. O, bunu Konstitusiya, seçki qanunvericiliyi və təhlükəsizlik şəraiti ilə izah edib, xüsusilə uşaqların məktəbə gedə bilmədiyi və təxminən 9 milyon ukraynalının xaricdə olduğu bir vaxtda. Zelenski müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərdə Rusiya hərbçilərinin mövcudluğunu seçkilərin keçirilməsi üçün ciddi maneə kimi göstərib. O, Ukraynanın seçkilərə hazırlıq üçün və gərginliyin azaldılması addımı kimi atəşkəs rejimi təklif etdiyini, lakin Rusiyanın bu təklifləri rədd etdiyini deyib. Müsahibə zamanı keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorov da daxil olmaqla, müharibə dövründə seçki keçirilməsini tələb edən rəsmi şəxsləri tənqid edən Zelenski onların "siyasətdə olmaq istədiyini" bildirib. Eyni açıqlamada o, müharibədə sülhün bir nömrəli prioritet olduğunu, siyasətin isə hətta ikinci yerdə olmadığını vurğulayıb. Zelenski ayrıca çərşənbə axşamı gündəlik müraciətində Ukraynanın büdcə kəsirini bağlamaq üçün "çətin və qeyri-populyar" qərarlar qəbul edəcəyini açıqlayıb; kəsirin böyük hissəsi müharibəni maliyyələşdirmək üçün 23 milyard avroluq hərbi xərc boşluğundan ibarətdir. O, dövlət büdcəsinin maliyyələşdirilməsi üçün 7 qanun layihəsi təqdim etdiyini bildirib, lakin təfərrüatlarını açıqlamayıb. Zelenski həmçinin ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiyanın dizel infrastrukturasına hücumların dayandırılması xahişinə cavab olaraq, Ukraynanın qarşılıqlı addımlar şərti ilə enerji obyektlərinə zərbələrin dayandırılmasına hazır olduğunu söyləyib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayn dilindəki media Zelenskinin daxili siyasi mesajına diqqəti cəmləyib: seçkilər üçün şərtlər, Fedorov və digər müharibə dövründə seçki tərəfdarlarının tənqidi, həmçinin atəşkəsi blokladığı üçün Rusiyanın günahlandırılması. Bir sıra Ukrayna nəşrləri Zelenskinin büdcə böhranı ilə bağlı müharibə şəraitindəki çıxışını və Avropa maliyyə dəstəyinə ehtiyacı vurğulayıb. Prezident Administrasiyasındakı anonim mənbə LIGA.net-ə bildirib ki, administrasiya seçkilərə qarşı deyil, lakin təhlükəsizlik şərtlərini problem kimi göstərir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Qətər nəşri Al Jazeera əsas diqqəti iqtisadi aspektə yönəldib: Zelenskinin büdcə kəsirini bağlamaq üçün "çətin" tədbirlər xəbərdarlığı və 23 milyard avroluq hərbi xərc boşluğu. Nəşr, həmçinin enerji infrastrukturasına qarşılıqlı zərbələrin dayandırılması ilə bağlı ABŞ təklifini və Trampın Rusiyanın dizel infrastrukturasına hücumların dayandırılması xahişini ön plana çıxarıb — bu diplomatik aspekt Ukrayna dilindəki materiallarda az əks olunub.
Kontekst
Ukraynanın mövcud qanunvericiliyi müharibə dövründə seçki keçirilməsinə icazə vermir. Zelenski CBS müsahibəsindən bir neçə gün əvvəl müharibə dövründə seçki ideyasını ölkəni bölmək kimi qiymətləndirərək tənqid etmişdi. Keçmiş müdafiə naziri Mixaylo Fedorov avqustun ortalarında müharibə dövründə belə seçkilərin keçirilməsini dəstəkləyən video müraciət qeydə aldıb, sentyabrın əvvəlində isə Palantir-in icraçı direktoru Aleks Karpın ilk investor olduğu müdafiə texnologiyaları şirkətinin yaradıldığını elan edib. Ukrayna təxminən 9 milyon vətəndaşının hazırda xaricdə olduğunu, müharibədən əvvəl isə xaricdən təxminən 500 min səs verildiyini təxmin edir. Avropa dövlətləri keçən ilin sonunda 2026–2027-ci illərdə Ukraynanın hərbi və mülki kəsirlərini ödəmək üçün 90 milyard avroluq kredit ayırıb. ABŞ-ın xüsusi nümayəndəsi Jared Kuşner sentyabrın 12-də Kiyevdə YES forumunda müharibəni bitirmək üçün "hamıya uyğun düzgün formulu tapmağın" lazım olduğunu söyləyib.