Ukrayna hökuməti 2027-ci il üçün dövlət büdcəsinin layihəsini təqdim edib
Ukrayna Nazirlər Kabineti sentyabrın 15-də axşam 2027-ci il üçün Dövlət Büdcəsi layihəsini təsdiqləyib və Verxovna Radaya təqdim edib. Layihə 5,65 trln qrivna gəlir, 7,27 trln qrivna xərc və 52,6 mlrd dollar beynəlxalq dəstək ehtiyacı nəzərdə tutur. Büdcənin 66,8%-i təhlükəsizlik və müdafiəyə yönəldilir ki, bu da onu müharibə şəraitindəki ölkənin büdcəsi kimi səciyyələndirməyə əsas verir.
Əsas məqamlar
- Nazirlər Kabineti 2027-ci il büdcə layihəsini sentyabrın 15-də Verxovna Radaya təqdim edib (qanun layihəsi №16000)
- Xərclər 7 trln 272 mlrd qrivna (+13,5%), gəlirlər isə 5 trln 648 mlrd qrivna (+8,7%) proqnozlaşdırılır
- Müdafiə və təhlükəsizlik xərcləri 4 trln 885 mlrd qrivna (ÜDM-in 43,8%-i, ümumi xərclərin 66,8%-i) təşkil edir
- Müdafiə Nazirliyinə 3,76 trln qrivna ayrılır ki, bu da 2026-cı il planından 320 mlrd çoxdur
- Beynəlxalq maliyyə dəstəyinə ehtiyac 52,6 mlrd dollar həcmində qiymətləndirilir
- Sosial xərclər 540,3 mlrd qrivna (+15,5%), təhsil 328,5 mlrd (+21,6%), səhiyyə 292,5 mlrd qrivna (+13,9%) nəzərdə tutulur
- 131 mlrd qrivnadan çox gəlir Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklərin qəbulundan asılıdır; Büdcə Komitəsinin sədri bu dəyişikliklərin qəbulunu şəxsən ehtimal etmir
Bu niyə vacibdir
Bu, Ukraynanın müharibədən əvvəlki səviyyədən dörd dəfədən çox olan 8 trln qrivnadan artıq xərcləri əhatə edən ilk büdcəsidir. Dövlət xərclərin yarısından azını öz gəlirləri ilə ödəyir, qalan hissə beynəlxalq yardım hesabınadır. Təhlükəsizlik və müdafiə büdcənin üçdən iki hissəsini təşkil edir ki, bu da Ukraynanın müharibə iqtisadiyyatı şəraitində maliyyə yükünün miqyasını göstərir.
Nə baş verdi
Ukraynanın Nazirlər Kabineti sentyabrın 15-də axşam 2027-ci il üçün Dövlət Büdcəsi layihəsini təsdiqləyib və onu qanun layihəsi №16000 kimi Verxovna Radaya təqdim edib. Maliyyə Nazirliyi tərəfindən hazırlanan sənəd 5 trln 648 mlrd qrivna gəlir (+8,7%) və 7 trln 272 mlrd qrivna xərc (+13,5%) nəzərdə tutur. Büdcə Komitəsinin sədri Roksolana Pidlasanın qeyd etdiyinə görə, ümumi xərclər 8 trln qrivnanı keçəcək ki, bu da 2022-ci ildən əvvəlki səviyyədən dörd dəfə çoxdur.
Müdafiə və təhlükəsizlik xərcləri 4 trln 885 mlrd qrivna (ÜDM-in 43,8%-i, ümumi xərclərin 66,8%-i) təşkil edir ki, bu da 2026-cı il planından 517,9 mlrd çoxdur. Müdafiə Nazirliyinə 3,76 trln qrivna ayrılır. Layihədə 540,3 mlrd qrivna sosial ödənişlər, 328,5 mlrd qrivna təhsil, 292,5 mlrd qrivna səhiyyə, 133,6 mlrd qrivna regionlar və icmalar üçün dəstək, 96 mlrd qrivna iqtisadiyyat və biznes üçün dəstək, təxminən 100 mlrd qrivna enerji sektoru üçün (o cümlədən Rusiya hücumlarından sonra enerji obyektlərinin qorunması və bərpası üçün 60 mlrd qrivna) nəzərdə tutulur.
Büdcənin balanslaşması üçün 52,6 mlrd dollar beynəlxalq dəstək tələb olunur. Hökumət bu vəsaiti Aİ, G7 ölkələri (ERA çərçivəsində), BVF, Dünya Bankı, Birləşmiş Krallıq və digər tərəfdaşlardan cəlb etməyi planlaşdırır. Bununla belə, 131 mlrd-dən çox qrivna gəlir Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklərdən (ƏDV-nin 1 faiz artırılması, yanacaq aksizinin 4 faiz artırılması) asılıdır ki, bunu Büdcə Komitəsinin sədri şəxsən ehtimal etmir. Deputatlar oktyabrın 1-dək dəyişikliklər təqdim etməlidirlər, birinci oxunuş oktyabrın sonunda gözlənilir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri büdcəni müharibə şəraitindəki ölkənin sənədi kimi təqdim edir və Baş nazir Serhiy Koretskinin «müharibə ölkəsinin büdcəsi» ifadəsini dəstəkləyirlər. Media büdcəni bölmə-bölmə təhlil edir — müdafiə, təhsil, səhiyyə, sosial siyasət, veteranlar, enerji, kənd təsərrüfatı, yol fondu, teleton — və onu hərtərəfli sosial və təhlükəsizlik sənədi kimi təqdim edir. Analitik media xəbərdarlıq edir ki, büdcə beynəlxalq yardımdan və hələ qəbul edilməmiş vergi artımlarından asılıdır, maliyyə kövrəkliyini vurğulayır. Simvolik xərclər — Dil Müvəkkilinin maliyyələşdirilməsinin demək olar ki ikiqat artırılması, Plast hərəkatı və teleton — geniş işıqlandırılır.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr arasında üç əsas fikir ayrılığı var: (1) Büdcə Komitəsinin sədri Roksolana Pidlasa Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklərdən asılı gəlirləri 131 mlrd qrivna, deputat Yaroslav Jeleznyak isə 117,3 mlrd qrivna qiymətləndirir. (2) Baş nazirin kimliyi mübahisəlidir: bir çox mənbə Serhiy Koretski (və ya Korçetski/Korçevski) adlandırır, bir mənbə isə enerji prioritetləri haqqında Denys Şmıhalın şərhlərini verir. (3) Maliyyə boşluğunun ölçüsü fərqlidir: rəsmi beynəlxalq dəstək ehtiyacı 52,6 mlrd dollar, Concorde Capital analizi 36,5–37,8 mlrd dollar, Oleksandr Paraşçiy isə 2027-ci ilin sonuna 80 mlrd dollara qədər potensial kəsir proqnozlaşdırır.
Kontekst
Ukraynanın büdcə prosesi Nazirlər Kabinetinin layihəni parlamentə təqdim etməsini, daha sonra deputatların oktyabrın 1-dək dəyişikliklər təqdim etməsini və birinci oxunuşun oktyabrın sonunda keçirilməsini nəzərdə tutur. 2025-ci ilin əvvəlində Prezident 2026-cı il büdcə kəsirini örtmək üçün yeddi qanun layihəsinin qəbulunu xahiş edib. Təhlükəsizlik xərclərindən başqa, müəllimlər, həkimlər və tibb bacıları üçün 65% əmək haqqı artımı, iqtisadiyyat və biznes üçün 96 mlrd qrivna, enerji sektoru üçün təxminən 100 mlrd qrivna (o cümlədən 60 mlrd qrivna enerji obyektlərinin qorunması və bərpası üçün) nəzərdə tutulur.