Kiyevdə SBU və HUR arasında silahlı toqquşma: RDK komandirinin mübahisəli saxlanılması və Zakayevə qarşı sui-qəsd iddiası

Bu niyə vacibdir

Hadisə Ukraynanın iki böyük xüsusi xidmət orqanı — SBU və HUR (Müdafiə Nazirliyinin Baş Kəşfiyyat İdarəsi) — arasında açıq silahlı toqquşmaya və HUR tərəfindən üç yaralıya gətirib çıxarıb. Mərkəzdə 2014-cü ildən Ukrayna tərəfində döyüşən, uzun döyüş təcrübəsinə malik yüksək rütbəli könüllü komandir durur. Sui-qəsdin hədəfi kimi göstərilən Axmed Zakayev Müstəqillik Günü (24 avqust) ərəfəsində Kiyevdə idi. Prezident Zelenski hadisəni "tamamilə biabırçı" adlandırıb və SBU rəsmisi Oleh Xramovun işdən çıxarılmasına dair fərman imzalayıb — bu, insidentə verilən siyasi çəkini göstərir. GUR isə bütün epizodu hərbi kəşfiyyatı və onun "Timur" xüsusi bölməsini diskreditasiya etmək məqsədi daşıyan məqsədyönlü dezinformasiya kampaniyası kimi təqdim edir.

Nə baş verdi

1 sentyabr 2025-ci ildə RDK-nin qərargah rəisi Oleksandr Fortuna Stepan Kaplunovun Kiyevdə, öz evinin həyətində naməlum şəxslər tərəfindən qaçırıldığını elan edib. Kaplunov iddia edir ki, 23 avqustda SBU əməkdaşları tərəfindən polis kimi təqdim olunan şəxslər tərəfindən tutulub, "gizli həbsxana"ya aparılıb və ilk üç gün ərzində general Pokladla işlənib. 2 sentyabrda Kiyevin Berznyakı massivində (Yuri Şumskoho küçəsi) Kaplunovun mənzilində axtarış aparılan zaman atışma baş verib; mətbuat mənbələrinə görə, HUR-un üç əməkdaşı yaralanıb. SBU versiya üzrə əməliyyat-axtarış qrupuna silahlı hücum edildiyini, RDK və HUR isə bunu SBU ilə HUR arasında silahlı toqquşma kimi təqdim edib.

2 sentyabrda SBU Müstəqillik Günü üçün Kiyevə gəlmiş Rusiya müxalifət hərəkatının liderlərindən birinə qarşı sui-qəsdin qarşısının alındığını bildirib. Media mənbələri hədəfin İçkeriya Çeçen Respublikasının hökumət başçısı Axmed Zakayev olduğunu yazıb; Zakayev dairəsi isə sui-qəsd cəhdindən yalnız KİV-dən xəbər tutduqlarını və SBU-dan rəsmi bildiriş almadıqlarını deyib. 3 sentyabrda SBU Kaplunovun FSB ilə əlaqələrini açıqlayıb: onun telefonunda Rusiya xüsusi xidmət orqanı nümayəndəsi ilə yazışma tapılıb, video ünvanlanıb və Kaplunov əlaqələri etiraf edib. SBU onu heç bir qoruyucu tədbir tətbiq etməyib.

RDK və HUR-un cavab versiyasına görə, Kaplunov qaçırılıb, SBU video etirafı fiziki və psixoloji təzyiq, o cümlədən ölümlə hədə altında əldə edib; vəkili Taras Borovski bu iddianı dəstəkləyib. RDK 24 avqust tarixli müşahidə kameraları görüntülərini dərc edib — iddialara görə, SBU əməkdaşları onun mənzilinə böyük idman çantaları ilə daxil olaraq naməlum əşyalar yerləşdirməyə cəhd edib. Kaplunov atışmadan sonra "Timur" xüsusi bölməsinin döyüşçüləri tərəfindən götürülüb və hazırda bölmənin mühafizəsi altındadır.

Prezident Zelenski hadisəni "tamamilə biabırçı" adlandırıb, xüsusi xidmət rəhbərlərindən kadrlar qərarı vermələrini tələb edib və hər iki qurumda daxili araşdırma aparılmasını istəyib. Həmin gün SBU-nın dövlət sirri mühafizəsi və lisenziyalaşdırma departamentinin rəisi Oleh Xramovun işdən çıxarılmasına dair prezident fərmanı imzalanıb. Həmçinin, Zakayev dairəsinin bildirdiyinə görə, sui-qəsd cəhdi barədə məlumatı yalnız KİV-dən alıblar, SBU-dan rəsmi bildiriş gəlməyib.

Mənbələr nədə fərqlənir

İnsidentin şərhi SBU ilə RDK və HUR arasında bir neçə müstəvidə köklü şəkildə fərqlənir. Birincisi, Kaplunovun ilkin saxlanılmasının tarixi və şəraiti: SBU bunu antiterror əməliyyatı və Kaplunovun yaxınlarının silahlı müqaviməti kimi təqdim edir, RDK və HUR isə onun 23 avqustda SBU tərəfindən qaçırıldığını və rəsmi ittiham olmadan saxlandığını iddia edir. İkincisi, 2 sentyabr Kiyev atışmasının xarakteri: KİV HUR tərəfində üç yaralı ilə SBU-HUR toqquşması yazır, SBU isə əməliyyat-axtarış qrupuna silahlı hücum edildiyini bildirir. Üçüncüsü, Kaplunovun etirafının həqiqiliyi: SBU FSB ilə əlaqələri təsdiqləyən video və yazışma sübutlarını dərc edib, lakin Kaplunov və onun vəkili bu etirafın fiziki və psixoloji təzyiq, o cümlədən ölümlə hədə altında alındığını deyir. Dördüncüsü, sui-qəsdin hədəfi: SBU yalnız "Rusiya müxalifət hərəkatının liderlərindən biri" deyib, media isə xüsusi olaraq Axmed Zakayevin adını çəkib; Zakayev dairəsi isə plotdan yalnız KİV-dən xəbər tutduqlarını və SBU-dan rəsmi bildiriş almadıqlarını bildirir. Beşincisi, ümumi çərçivə: GUR və Kaplunov bunu hərbi kəşfiyyatı diskreditasiya etmək üçün qurulmuş məqsədyönlü əməliyyat kimi təsvir edir, SBU isə silahlı müdaxilə ilə pozulmuş qanuni antiterror işi kimi təqdim edir.

Kontekst

Stepan Kaplunov 2014-cü ildən Ukrayna tərəfində döyüşən Rusiya vətəndaşı könüllüdür. O, RDK-nin döyüş işləri üzrə müavinidir və HUR-a bağlı "Timur" xüsusi bölməsinin tərkibində xidmət edir. 2022-ci ildə Kiyev kampaniyası zamanı ağır qəlpə yaraları alıb və təxminən 9 ay müddətində sağalıb; daha sonra Zaporijjya, Avdiyivka, Belqorod vilayətinin Qrayvoron istiqaməti, Volçansk (2025-ci il may və sentyabr əməliyyatları), Kupiansk və Bryansk vilayətindəki əməliyyatlarda iştirak edib. Axmed Zakayev — İçkeriya Çeçen Respublikasının sürgündəki hökumət başçısı — Ukraynanın Müstəqillik Günü (24 avqust) münasibətilə Kiyevə səfər edib. İnsident SBU və HUR arasında uzunmüddətli institusional rəqabət şəraitində baş verib.