İnsan hüquqları məhkəməsi «Handziuk və digərləri» işində Ukraynanı günahlandırdı
Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi «Katerina Handziuk və digərləri — Ukrayna» işi üzrə qərarını açıqladı. Məhkəmə Ukraynanın həyat hüququ və fikr ifadəsi azadlığına dair müvafiq maddələri pozduğunu, həmçinin dövlət araşdırmasının effektiv olmadığını müəyyən etdi. Ukrayna Handziukun valideynlərinə və partnerinə ümumilikdə 80 min avro mənəvi zərər, zərərçəkənlərə isə məhkəmə xərclərini ödəməlidir.
Əsas məqamlar
- Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi qərarı 5 noyabrda açıqladı.
- Məhkəmə müraciəti qəbuledici və Ukraynanın Konvensiyanın 2-ci maddəsini material və prosesual aspektdə poxdığını birdəfəq müəyyən etdi.
- Ukraynanın 10-cu maddəni, yəni fikr ifadəsi azadlığını da pozduğu təsbit edildi.
- Nəzarətçi qurum təzyiqin həyata keçirilməsi ölkədəki korrupsiya və hökumətdən suiistifadə müzakirələrini ciddi şəkildə məhdudlaşdırdı.
- Ukrayna Handziukun valideynləri Viktora və Nadiya Handziuka ümumilikdə 40 min avro, onun partnyoru Serhi Denysova isə 40 min avro mənəvi zərər ödəməlidir.
- Məhkəmə xərcləri barədə mənbələr 4 min avroluq ümumi məbləğ və hər üç zərərçəkənə 4 min avро, ümumilikdə 12 min avro deyir.
- Məhkəmə ödənişlərin qərar qüvvəyə minməsindən sonra üç ay ərzində həyata keçirilməsini tələb edir.
Bu niyə vacibdir
Qərar 2018-ci ildə Katerina Handziukun sürhətində aparılmış hücumun dövlət məsuliyyəti dair məsələni həm maddi, həm də prosesual aspektdə təsbit edir. Məhkəmə hesab edir ki, hücum ödənilmiş və planlaşdırılmış əməliyyat idi, Handziukun ictimai nəzarət fəaliyyətini dayandırmaq məqsədi daşıyırdı və jurnalistlər, fəallar və vətəndaş cəmiyyəti üzərində qorxu yarada bilərdi. Milli araşdırmanın təqsirdənləri və icraçıları qəbuledəcək vəziyyətə gətirməsinə baxmayaraq mümkün əlavə dövlət rəsmilərinin iştirakını kifayət qədər yoxlamadığı üçün həyat hüququ tələblərinə uyğun olmadığı da qeyd edildi.
Nə baş verdi
Katerina Handziuk 31 iyul 2018-ci ildə Xerson şəhərində evinin girişinin yaxınında konsentrlaşdırılmış sulfat turşusu ilə yuyuldu. Kimyəvi yanıqlar təxminən 40 faiz bədənini əhatə etdi və o, 4 noyabrda Kiyevdə öldü. 2019-cu ildə hücumun beş iştirakçısı üç ildan altı il yarıma qədər həbsə mahkum edildi. 2023-cü ilin iyununda Kiyevin Dniprovski rayon məhkəməsi Xerson Regional Şurasının keçmiş sədri Vladislav Manqeri hücumu sifariş etməkdə, onun keçmiş məşvəçisi Oleq Levini isə hücumu təşkil etməkdə günahlandırdı və hər ikisininə 10 il cəza təyin etdi; müdafiə tərəfinin apelyasiyası səbəbindən həmin hökmlər yekun deyildi.
5 noyabrda Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi «Handziuk və digərləri — Ukrayna» işi üzrə qərarını açıqladı. Məhkəmə müraciəti qəbuledici və Ukraynanın həyat hüququ ilə fikr ifadəsi azadlığını pozduğunu müəyyən etdi. Hücumun ödənilmiş və planlaşdırılmış bir əməliyyat olması, Handziukun ictimai nəzarət fəaliyyətini dayandırmaq məqsədi daşıması və hücumun dövlət hakimiyyetinin реалізациясы və ya ondan suiistifadə ilə тəsviqli əlaqəsi qeyd edildi. Məhkəmə həmçinin araşdırmanın mümkün əlavə təqsirdənlərin iştirakını kifayət qədər yoxlamadığını və buna görə prosesual tələblərə cavab vermədiyini bildirdi. Ukrayna Handziukun valideynlərinə və partnerinə по 40 min avro mənəvi zərər, zərərçəkənlərə isə məhkəmə xərclərini ödəməlidir. Məhkəmə Vladislav Manqer və Oleq Levinin fərdi cinayət məsuliyyətini müəyyən etmədiyini bildirdi.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna məhkəməsi ölkədəki reportlar diqqəti əvvəlcə həyat hüququ və fikr ifadəsi azadlığının pozulmasına, həmçinin hücumun dövlət hakimiyyətinin suiistifadəsi ilə əlaqəsinə yönəldir. Xatırladılır ki, milli araşdırma təqsirdənləri və icraçıları qəbuledəcək vəziyyətə gətirdi, проте розслідування не перевірило достатньо ретельно можливу причетність інших посадовців. Ailənin vəkili qeyd edib ki, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarı mümkün bütün təqsirdənlərin müəyyən edilməsi məsələsini həll etmir; cinayət işində təhlükəsizlik müddəti 2028-ci ildə bitir. İyun 2026-cı ildə məhkəmənin baş sessiyasının rəhbəri vəzifədən getdi və apelyasiya müzakirəsi yeni heyətlə yenidən başlaya bilər.
Mənbələr nədə fərqlənir
Zərərçəkənlər bildiriblər ki,Ukrayna hücuma dair effektiv, müstəqil və vaxtında araşdırma не проводила та бөтә замовників не встановила. Hökumut isə araşdırmanın bütövlüklü olduğunu, icraçıların, vasitəçilərin və təşkilatçıların mühakimə olunduğunu bildirib, hücumun birbaşa dövlətə aid edilə bilməyəcəyini irəli sürür. Məhkəmə bu iddiaları qəbul etmeyов, hücumla dövlət hakimiyyətinin reallization or misuse arasındakı əlaqəni kifayət qədər aydın və uzlaşdırılmış dəlillərə əsasən müəyyən etdi.
Məhkəmə xərcləri barədə məlumatlarda uyğunsuz var: bir sıra hesabatlar cəmi 4 min avro, digərləri isə hər biri üç zərərçəkənə 4 min avro, ümumilikdə 12 min avro ödənilməsini bildirir. Bundan əlavə, məhkəmənin 4 min avroluq ümumi məbləğ mətnləri də mövcuddur.
Kontekst
Handziuk Xerson Regional Şurasının V skликанının və Xerson Şəhər Şurasının VI skликанının deputatı, Xerson Şəhər Şurası icra комітеті işлəрinin v. o. керівникаси və Xerson vilayətində Siyasalı Tədqiqat və Analitika Mərkəzinin koordinatoru idi. O, əsasən Xerson regionunda korrupsiya və ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparırdı. Hücumdan sonra Xerson hüquq-mühafizə orqanları onu əvvəlcə xuliqanlıq, sonra ağır bədən xəsarəti, 1 avqust 2018-ci ildə isə qətlərən müəyyən etmədiyi üçün öldürmək cəhdləndirilmiş cinayət kimi təsnif etdi.
2019-cu ildə Serhi Torbin 6 il yarım, Mikita Hrabchuk 6 il, Volodymyr Vasianovviç və Viacheslav Vyshnevskyi по 4 il, Viktor Horbunov 3 il позбавления волі отримали. 2023-cü il apelyasiya prosesi davam etdi: apelyasiya provayderi rəsmi olaraq 2023-cü ilin noyabrında başladı, faktiki müzakirə isə bir hakimin əlavəsi səbəbindən 2024-cü ilin fevralında başlandı. 24 yanvar 2025-ci ildə Kiyevin apelyatsiynoho суду розгляд продовжила. У червні 2026 року стало відомо, що головуюча суддя пішла у відставку, тому апеляційний розгляд може початися заново з новою колегією суддів; родина адвокат повідомив про ризик завершення справи без чинного судового рішення, оскільки строки давності спливають у 2028 році.