Vyana prokurorluğu «Ukrainska Pravda»nın iki jurnalistini saxlayıb, sonra azad edib

Bu niyə vacibdir

Xarici hüquq-mühafizə orqanının redaksiya tapşırığı yerinə yetirən iki jurnalisti fiziki güc tətbiqi, xəsarət və uzunmüddətli saxlanılma ilə saxlaması mətbuat azadlığı üçün ciddi suallar yaradır. Vyana prokurorluğu ilə «Ukrainska Pravda»nın eyni hadisəyə birbaşa zidd xarakteristikalar verməsi ictimaiyyətin etimadını və diplomatik həssaslığı artırır. Jurnalistlərin tapşırığı sabiq Baş prokuror Ruslan Kravçenko ilə bağlı olduğundan, insident Ukraynanın daxili hesabatlılıq məsələlərinə də toxunur.

Nə baş verdi

8 oktyabr 2026-cu ildə «Ukrainska Pravda»nın araşdırmaçı jurnalisti Mixaylo Tkaç və operator Yaroslav Bondarenko Vyanada redaksiya tapşırığını yerinə yetirərkən saxlanılıb. Onlar sabiq Baş prokuror Ruslan Kravçenkonun axtarışı ilə bağlı ezam olunmuşdu; redaksiyanın məlumatına görə, Kravçenko 14 sentyabr gecəsi Ukraynadan gedib Vyanada qeydiyyatdan keçib və ünvanı hüquqi ünvan satışı edən şirkətin ofisinə təsadüf edir.

Vyana prokurorluğunun açıqlamasına görə, saxlamanın əsasını casusluq işi üzrə artıq həbsdə olan iki ukraynalıya dair şahid ifadələri təşkil edib — şahidlər eyni dövrdə və eyni üsulla bir obyekti müşahidə edən üç kişini görüblər. Prokurorluq məhkəmənin icazəsi ilə üçüncü şəxsin saxlanılmasını sifariş verib; dördüncü şəxs — Bondarenko — avtomobildə olduğu üçün və şəxsiyyəti istintaqa məlum olmadığı üçün polisin öz təşəbbüsü ilə saxlanılıb.

Saxlanılma zamanı hər iki jurnalistə qarşı fiziki güc tətbiq edilib. Bondarenko avtomobilin şüşəsinin qırıqlarından xəsarət alıb, redaktor Sevgil Musayevanın sözlərinə görə, Tkaç 12 saatdan artıq saxlanılıb. Jurnalistlərin telefonları və digər rabitə vasitələri əllərinin alınıb, redaksiya və yaxınları ilə əlaqəsi ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb. Redaksiya qeyd edir ki, jurnalistlər saxlanılarkən peşə statuslarını bildirsələr də, onu açıq mənbələrdən və ya redaksiyaya müraciət etməklə dərhal yoxlamaq mümkün idi.

Dindirmələrdən sonra prokurorluq müşahidənin jurnalistlər tərəfindən həyata keçirildiyini «təsdiqləyib», lakin onların həbsdə olan iki ukraynalı ilə əlaqəsini təsdiq edə bilməyib. Nəticədə hər iki jurnalist ittiham irəli sürülmədən azad edilib; 9 oktyabrda Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyi Tkaçın buraxıldığını açıqlayıb.

Vyana prokurorluğu saxlamaların jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqəsi olmadığını və qərarın həmin anda məlum olan faktiki şəraitə görə əsaslandırıldığını bildirib. «Ukrainska Pravda» isə tətbiq olunan tədbirləri əsassız və qeyri-mütənasib hesab edib, hüquq-mühafizə orqanlarının səlahiyyətlərini aşdığını və üçüncü şəxslərin məlumatlarının etibarlılığının yoxlanılmadığını bildirib. Redaksiya vəkillərlə birlikdə saxlanılmanın bütün hallarının tam və müstəqil yoxlanılması, pozuntulara görə məsuliyyətin müəyyən edilməsi, əmlak itkisi şəraitinin araşdırılması və dəymiş zərərin ödənilməsi üçün müraciət edəcəyini açıqlayıb.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mənbələri əsas diqqəti iki «Ukrainska Pravda» jurnalistinə — saxlanılma şəraitinə, fiziki güc tətbiqinə, Bondarenkonun xəsarətinə, telefon və rabitə vasitələrinin götürülməsinə və Musayevanın qeyd etdiyi 12 saatdan artıq tutma müddətinə yönəldir. Redaksiyanın mövqeyi açıq şəkildə təqdim olunur: tədbirlər əsassız və qeyri-mütənasibdir, hüquq-mühafizə orqanları səlahiyyətlərini aşıb; üçüncü şəxslərdən daxil olan məlumatların etibarlılığı və qəsdən yanıltma ehtimalı ayrıca yoxlanılmalıdır. Jurnalistlərin Vyanaya ezam olunması sabiq Baş prokuror Ruslan Kravçenkonun Ukraynadan çıxması ilə bağlı redaksiya araşdırması ilə əlaqələndirilir.

Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır

Beynəlxalq çərçivə təqdim olunan mənbələrdə ayrıca əks olunmayıb — bütün mənbələr ukraynalıdır. Yeganə beynəlxalq elementlər Vyana prokurorluğunun açıqlaması, Avstriyanın Daxili İşlər naziri Gerhard Karnerin açıqlaması və avstriyalı «Der Standard» qəzetinin mənbələrə istinadən xəbəridir, onlar da ukraynadilli materiallar vasitəsilə ötürülüb. Beynəlxalq mətbuatın müstəqil mövqeyi təqdim olunan mənbələr əsasında ayrıca göstərilmir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Vyana prokurorluğu ilə «Ukrainska Pravda» saxlamanın xarakteristikasında birbaşa zidd mövqe tutur: prokurorluq saxlamaların jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqəsi olmadığını və həbs qərarlarının o dövrdə məlum olan faktiki şəraitə görə əsaslandırıldığını bildirir; redaksiya tədbirləri əsassız və qeyri-mütənasib adlandırır, hüquq-mühafizə orqanlarının səlahiyyətlərini aşdığını və jurnalist hüquqlarını pozduğunu iddia edir.

Ayrıca fərq həbsdə qalan iki ukraynalı ilə bağlıdır: avstriyalı mətbuat — «Der Standard» qəzeti mənbələrə istinadən — onların Ukrayna hərbi kəşfiyyatının əməkdaşları ola biləcəyini yazır; bu şəxslər isə irəli sürülmüş ittihamları rədd edirlər. Ukrayna və avstriyalı mənbələrin vurğu fərqi var — bunu daxil olan mənbələr əsasında qeyd etmək olar, tərəf seçmədən.

Kontekst

Eyni həftə ərzində Vyanada casusluq şübhəsi ilə daha iki Ukrayna vətəndaşı saxlanılıb və həbsdə qalır; avstriyalı mətbuata görə, onlar Ukrayna kəşfiyyat xidməti üçün işləməkdə şübhəli bilinirlər, özləri isə ittihamları rədd edirlər. «Ukrainska Pravda»nın baş redaktoru Sevgil Musayeva redaksiyanın ictimai mövqeyinin müəllifidir. Redaksiyanın qeydinə görə, əvvəllər oxşar hallarda həmkarları bir-iki saat ərzində buraxılırdı, lakin bu dəfə Tkaç 12 saatdan artıq saxlanılıb. Jurnalistlərin Vyanaya səfəri sabiq Baş prokuror Ruslan Kravçenko ilə bağlı redaksiya araşdırması ilə bağlı olub; redaksiyanın məlumatına görə, Kravçenko 14 sentyabr gecəsi Ukraynadan gedib və Vyanada hüquqi ünvan satışı edən şirkətin ünvanında qeydiyyatdan keçib.