Polşa Patriot istehsalını öz ərazisinə yerləşdirməyi təklif edib: Ukrayna lisenziya alarsa
Polşanın milli müdafiə nazirinin müavini Maqdalena Sobkovyak-Çarnetska TVN24 kanalına verdiyi müsahibədə Polşanın ABŞ Ukraynaya Patriot raketlərinin istehsalı üçün lisenziya versə, bu raketlərin istehsalını öz ərazisində yerləşdirməyi təklif etdiyini bildirib. Rəsmi səbəb kimi Polşanın ərazisinin Ukrayna ilə müqayisədə "təhlükəsiz" sayılması göstərilib. Bu təklif sentyabrın 25-də Volodimir Zelenskinin Donald Trampın Ukraynaya Patriot istehsalı lisenziyaları vermək barədə "yekun qərar" qəbul etdiyi barındəki açıqlamasından sonra səsləndirilib. Eyni zamanda Polşa ABŞ-la ölkənin qərbində təxminən 5 min amerikalı hərbçi və onların ailələri üçün nəzərdə tutulan daimi hərbi baza yaradılması ilə bağlı danışıqlar aparır.
Əsas məqamlar
- Polşa rəsmisi: Patriot raketlərinin istehsalı Ukraynada deyil, Polşanın ərazisində qurula bilər — səbəb "təhlükəsiz ərazi" arqumentidir.
- Təklif sentyabrın 25-də Zelenskinin Trampın lisenziya ilə bağlı "yekun qərar" qəbul etdiyi barədə açıqlamasından sonra səslənib.
- Sentyabrın 26-da Tramp Ukraynaya Patriot istehsalına icazə verib-vermədiyini şərh etməkdən imtina edib.
- Sobkovyak-Çarnetska: Polşanın servis mərkəzi və sonradan raket istehsalı üzrə öz prosesi Ukrayna ilə bağlı qərardan asılı deyil.
- May 2025-də ABŞ Dövlət Departamenti Polşaya Patriot raketləri istehsalı üçün ilkin razılıq verib, iyulda isə Polşa ABŞ-a Ukrayna ilə "üçbucaq" formatında əməkdaşlıq təklif edib.
- Polşa ABŞ-la qərbində iki mümkün yerdə, təxminən 5 min hərbçi və ailələri üçün daimi baza barədə danışıqlar aparır.
- Baza ilə bağlı yekun qərar ABŞ-ın Avropadakı hərbi mövcudluğunun təftişi başa çatdıqdan sonra verilə bilər: hesabat 1 noyabrda Pit Hegsetə, 1 dekabrda Trampa təqdim olunacaq.
Bu niyə vacibdir
Polşanın təklifi ABŞ-ın Patriot istehsalı lisenziyasına dair Ukrayna ilə danışıqlarına bilavasitə cavab olub, həm də həssas Qərb hava hücumundan müdafiə texnologiyasının Avropa istehsal gücləri üçün əhəmiyyətli implikasiyalar daşıyır. Zelenskinin bu addımı Trampın "yekun qərar" kimi təqdim etməsinə baxmayaraq, Tramp sentyabrın 26-da bunu təsdiqləməkdən yayınıb və əvvəlki açıqlamalarında da şərti mövqelər səsləndirib. Bu, Ukraynanın PPO çatışmazlığı fonunda hər bir üçüncü ölkə təklifini danışıqlarda canlı amilə çevirir. Eyni zamanda Polşa daimi ABŞ hərbi bazasının yerləşdirilməsi ilə bağlı danışıqlar aparır ki, bu da müdafiə-sənaye əməkdaşlığını daha geniş ABŞ-Polşa təhlükəsizlik əlaqələri kontekstinə bağlayır.
Nə baş verdi
Polşanın milli müdafiə nazirinin müavini Maqdalena Sobkovyak-Çarnetska TVN24 kanalına müsahibəsində Polşanın Ukraynaya Patriot raketləri istehsalı üçün lisenziya verilməsi halında bu istehsalı öz ərazisinə yerləşdirməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Rəsmi səbəb kimi Polşanın ərazisinin müharibə şəraitindəki Ukrayna ilə müqayisədə daha "təhlükəsiz" sayılması göstərilib. Sobkovyak-Çarnetska həmçinin qeyd edib ki, Polşanın öz servis mərkəzi və sonradan Patriot istehsalı üzrə ayrıca prosesi Ukrayna ilə bağlı qərardan asılı deyil və ABŞ tərəfi bunun Polşanın razılığını ləğv etməyəcəyini təsdiqləyib.
Bu təklif sentyabrın 25-də Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin ABŞ prezidenti Donald Trampın Ukraynaya Patriot istehsalı lisenziyaları vermək barədə "yekun qərar" qəbul etdiyi açıqlamasından sonra səslənib. Sentyabrın 26-da isə Tramp Ukraynaya istehsal icazəsi verib-vermədiyini şərh etməkdən imtina edib. Eyni zamanda Polşa ABŞ-la ölkənin qərbində iki mümkün lokasiyada, təxminən 5 min amerikalı hərbçi və onların ailələri üçün nəzərdə tutulan daimi hərbi baza yaradılması ilə bağlı danışıqlar aparır. Baza ilə bağlı yekun qərarın ABŞ-ın Avropadakı hərbi mövcudluğunun təftişi başa çatdıqdan sonra veriləcəyi gözlənilir: hesabat 1 noyabrda ABŞ müdafiə naziri Pit Hegsetə, 1 dekabrda isə Prezident Trampa təqdim olunacaq.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Təqdim olunan bütün mənbələr ukraynalıdır və hadisəni məhz Ukrayna üçün nəticələri baxımından işıqlandırır. Başlıqlar Zelenskinin sentyabrın 25-dəki "yekun qərar" açıqlamasını ön plana çıxarır və Polşanın təklifini bu diplomatik uğura cavab kimi təqdim edir. Materiallarda Ukraynanın PPO çatışmazlığının kritikliyi vurğulanır və risk Ukrayna üçün təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirilir. Eyni zamanda qeyd olunur ki, Polşanın paralel lisenziya prosesi Ukraynanın lisenziyasından asılı deyil — bu, Ukrayna üçün sıfır-sum oyunu olmadığı mesajını verir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Polşa nazir müavininin TVN24 müsahibəsinin sentyabrın 26 və ya 27-də verildiyi barədə fikir ayrılığındadırlar. Həmçinin onun adı müxtəlif formalarda təqdim olunur: Magdalena Sobkovyak-Çarnetska, Sobkovyak-Çarneçka, Sobkovyak-Çarnetska, Małgorzata Sobçik-Çarnyavska. Ən əsası isə Zelenskinin sentyabrın 25-də Trampın "yekun qərar" qəbul etdiyi iddiası ilə Trampın sentyabrın 26-da bunu təsdiqləməkdən yayınması və daha əvvəlki açıqlamalarında şərti mövqe tutması arasında ziddiyyət var — ABŞ-ın lisenziyanı həqiqətən verib-vermədiyi hələ dəqiq deyil.
Kontekst
2025-ci ilin yazında Polşa ABŞ Dövlət Departamentindən öz zavodlarında Patriot raketlərinin istehsalı üçün ilkin razılıq alıb, 2025-ci ilin iyulunda isə Ukrayna ilə "üçbucaq" əməkdaşlıq formatını təklif edib. 2024-cü ilin iyulunda Zelenski Trampla Patriot istehsalı məsələsinin "siyasi" həll olunduğunu açıqlamışdı; 2025-ci ilin mayının sonunda Zelenski Trampa və ABŞ Konqresinə PPO vasitələrinin kritik çatışmazlığı barədə təcili məktub göndərib. 2025-ci ilin avqustunda Polşa rəsmiləri müharibə şəraitində Ukraynada Patriot istehsalının mümkünsüz olduğunu bəyan edib. 2025-ci ilin iyulunda Ankaradakı NATO sammitində Tramp ABŞ-ın Ukraynaya Patriot istehsalı lisenziyası verə biləcəyini söyləyib, lakin sonra bu açıqlamadan geri addım kimi görünən ifadələr səsləndirib. Prezident Ofisindəki mənbələrə istinadən "Suspilne" danışıqların PAC-2 və daha müasir PAC-3 raketlərini əhatə etdiyini bildirib.