Tramp administrasiyası Rusiya ilə müharibə bitməmişdən əvvəl ayrıca iqtisadi razılaşmaları nəzərdən keçirir

Bu niyə vacibdir

ABŞ-ın Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlığı atəşkəs öncəsi həyata keçirməsi Trampın bir il əvvəl verdiyi — müharibə 'həll olunmayana qədər' Rusiya ilə biznes sövdələşmələrinin olmayacağı — vədinin ciddi şəkildə dəyişdirilməsi deməkdir. Eyni anda Konqresin sanksiyalar qanun layihəsi və Rusiyaya qarşı əlavə məhdudiyyətlərin müzakirəsi Vaşinqtonun siyasət istiqamətində qeyri-müəyyənlik yaradır. Əsas maneə — Putinin Ukrayna torpaqlarını tələb etməsi və Ukraynanın bunu rədd etməsi — bu təklif olunan sövdələşmələrlə həll olunmur. Zelenskinin BMT Baş Assambleyası çərçivəsində Trampla gözlənilən görüşü diplomatik tarazlıqları artırır.

Nə baş verdi

The New York Times mənbələrinə istinadən xəbər verib ki, Tramp administrasiyası Ukraynadakı müharibə başa çatmamış Rusiyaya ayrıca iqtisadi və biznes razılaşmaları təklif etməyi nəzərdən keçirir. ABŞ-ın bu cür razılaşmaları atəşkəs əldə olunub-olunmamasından asılı olmayaraq həyata keçirə biləcəyi bildirilir. ABŞ-ın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner atəşkəs danışıqlarını irəlilətmək üçün alternativ yollar axtarır. Müzakirə olunan sahələrə enerji, investisiyalar və Amerika ilə Rusiya şirkətlərinin qarşılıqlı əlaqəsini bərpa edə biləcəyi digər sahələr daxildir.

Tramp administrasiyasında bu yanaşmaya dair vahid mövqe yoxdur: bəzi rəsmilər hesab edirlər ki, müharibə bitməmişdən əvvəl Moskvaya iqtisadi stimul vermək Vaşinqtonun Kremlə təzyiq imkanlarını azalda bilər. Paralel olaraq, Vaşinqton Rusiya iqtisadiyyatına və Kremlin gəlir mənbələrinə əlavə məhdudiyyətləri nəzərdən keçirir.

Əsas maneə ərazi məsələsidir: Putin Rusiya tərəfindən özününkü hesab etdiyi Ukrayna əraziləri üzərində nəzarət tələb edir, Ukrayna isə bu ərazilərdən qoşunlarını çıxarmaqdan imtina edir. Bu yanaşma Trampın keçən il verdiyi — müharibə 'həll olunmayana qədər' Rusiya ilə biznes sövdələşmələrinin olmayacağı — vədinin pozulması kimi qiymətləndirilir.

ABŞ Konqresi Rusiyanın enerji sektoruna qarşı sanksiyalar haqqında qanun layihəsini təsdiqləyib və Trampın imzasına göndərib. Tramp qanun layihəsini imzalayacağını bildirib; qanun ona Rusiya neft və qazının ən böyük alıcılarına 100%-ə qədər rüsumlar, eləcə də Rusiya rəsmiləri, iş adamları və maliyyə qurumlarına qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə imkan verəcək. Eyni zamanda, Zelenski BMT Baş Assambleyası çərçivəsində Trampla görüşməyi gözləyir.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Bütün dörd mənbə ukraynalıdır, ona görə də müşahidələr Ukrayna medianın daxili çərçivələndirmə fərqlərini əks etdirir. Ukrayna mənbələri ərazi mübahisəsini ön plana çəkir, Zelenskinin BMT Baş Assambleyası çərçivəsində Trampla planlaşdırılan görüşünü vurğulayır və Ukrayna rəsmilərinin (Sibiha, Çalı) üçtərəfli sammitə dair skeptisizmini və enerji və dənizdə zərbələrin dayandırılacağına dair gözləntilərini əks etdirir. Ukrayna mənbələri Putini başlıq və ya mətn baxımından açıq şəkildə 'diktator' adlandırır və təklif olunan ABŞ-Rusiya iqtisadi istiqamətinin Trampın əvvəlki vədindən uzaqlaşma olduğunu vurğulayır. Ukrayna işğal etdiyi ərazilərdən qoşunlarını çıxarmaqdan imtina etməsini və Donbasın Rusiya tərəfindən tam ələ keçirilməsinin dəyişən son tarixlərini əsas maneə kimi önə çəkir.

Mənbələr nədə fərqlənir

Mənbələr eyni NYT materialına əsaslansa da, fərqli cəhətləri ön plana çəkir. Məqalə 24695-in başlığı Putin-Kuşner mübadiləsini konkret iddia ətrafında — Putinin bir neçə ay ərzində Donbası tutacağı vədini və Kuşnerin etirazını — çərçivələndirir, digər məqalələr (24567, 24620, 24616) isə hekayəni Tramp administrasiyasının müharibə bitməmiş Rusiya ilə biznes sövdələşmələrini nəzərdən keçirməsi olaraq çərçivələndirir. Məqalə 24567 yalnız Trampın Ukraynanı Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrinin qlobal dizel çatışmazlığı yaratdığını iddia edərək tənqid etməsini qeyd edir — bu element digər məqalələrdə yoxdur. Məqalə 24695 Putin-Kuşner mübadiləsini Donbasın ələ keçirilməsi iddiası ətrafında çərçivələndirən və görüşdən əvvəl Rusiyanın Ukrayna enerji infrastrukturuna zərbələr hazırladığı detalını daxil edən yeganə mənbədir.

Kontekst

Tramp keçən il vəd etmişdi ki, müharibə 'həll olunmayana qədər' Rusiya ilə biznes sövdələşmələri bağlanmayacaq — hazırkı müzakirələr bu vədin pozulması kimi qiymətləndirilir. Apreldə Ukrayna Hərbi Kəşfiyyatının (HUR) müavin rəisi Rusiyanın sentyabra qədər Donbası tam ələ keçirməyi planlaşdırdığını bildirmişdi; iyunda isə Ukrayna prezidenti Rusiyanın hədəfini Donetsk vilayətini 31 dekabrə qədər tam tutmağa dəyişdirdiyini söyləmişdi. ABŞ elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner sentyabrın əvvəlində Kremldə Putinlə görüşüblər; görüşdə Putin Rusiya qoşunlarının bir neçə ay ərzində Donbasın qalan hissəsini tutacağını və çətin qış öncəsi Ukrayna enerji infrastrukturuna zərbələrin hazırlandığını bildirib, Kuşner isə Putinin bir il əvvəl eyni şeyi söylədiyini xatırladaraq etiraz edib.