Rusiyanın neft-qaz gəlirləri 2026-cı ilin ilk doqquz ayında 17% azalıb
Rusiyanın neft-qaz vergi gəlirləri 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında 5,47 trilyon rublə ($64,43 milyard) düşüb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə (6,61 trilyon rubl) 17% azalma deməkdir. Urals neftinin qiyməti aprelin 8-də $113,89-a qədər yüksəlsə də, sentyabrın sonunda $92-ni keçib, hasilat isə son 17 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. Bu, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin neft emalı zavodlarına hücumlarının fonunda baş verir.
Əsas məqamlar
- Neft-qaz vergi gəlirləri 2026-cı ilin ilk doqquz ayında 5,47 trilyon rubla ($64,43 milyard) enib, ötən ilin eyni dövründəki 6,61 trilyon rubldan 17% az
- Neft-qaz sənayesi Rusiya büdcəsi gəlirlərinin təxminən 20%-ni təmin edir
- 2026-cı il üçün Rusiya büdcə kəsiri proqnozu 3% ÜDM-dir ki, bu da planlaşdırılan göstəricidən təxminən iki dəfə çoxdur
- Aprelin 8-də Urals neftinin qiyməti $113,89-a çatıb — 2013-cü ildən bəri ən yüksək səviyyə; sentyabrın sonunda $92-ni keçib
- OPEC məlumatına görə, avqustda Rusiyanın neft hasilatı 5,6%-dən çox azalaraq gündəlik 8,718 milyon barelə düşüb (yanvarda 9,240 milyon idi)
- Rusiya 2026-cı il üçün neft hasilatı proqnozunu son 17 ilin ən aşağı səviyyəsinə endirib
- Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, uzunmənzilli zərbələr Rusiyanın neft emalı gücünün 51%-dən çoxunu sıradan çıxarıb
Bu niyə vacibdir
Neft-qaz vergiləri Rusiya büdcəsinin təxminən 20%-ni təmin edir, ona görə də 17% azalma Kremlin müharibə dövründəki maliyyə vəziyyətini birbaşa zəifladir. Büdcə kəsiri proqnozunun 3% ÜDM-ə qədər yüksəlməsi dövlət xərclərinə təzyiqi artırır. Urals neftinin qiyməti müharibədən əvvəlki səviyyədən iki dəfə çox olsa da, hasilat son 17 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb ki, bu da sektorun struktur gərginliyini göstərir. Ukrayna dronlarının zərbələri neft emalı gücünün yarıdan çoxunu sıradan çıxarıb, həm yanacaq, həm də vergi gətirən məhsulların istehsalını azaldıb. Moskva sentyabrın 28-də yanacaq-energetika sektoru haqqında məlumatın açıqlanmasını məhdudlaşdıran fərman imzalayıb.
Nə baş verdi
Rusiyanın neft-qaz vergi gəlirləri 2026-cı ilin ilk doqquz ayında 5,47 trilyon rublə ($64,43 milyard) düşüb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə (6,61 trilyon rubl) 17% azalma deməkdir. Sentyabrda aylıq neft-qaz gəlirləri 452,4 milyard rubl təşib edib, bu da ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə 22% azdır. Urals neftinin qiyməti aprelin 8-də $113,89-a çatıb — 2013-cü ildən bəri ən yüksək səviyyə — lakin sentyabrın sonunda hətta $92-ni keçib, hasilat isə azalıb. OPEC-ə görə, avqustda Rusiyanın neft hasilatı gündəlik 9,240 milyon bareldən (yanvar) 8,718 milyon barelə düşüb. Rusiya 2026-cı il üçün neft hasilatı proqnozunu son 17 ilin ən aşağı səviyyəsinə endirib. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, uzunmənzilli zərbələr Rusiyanın neft emalı gücünün 51%-dən çoxunu sıradan çıxarıb; Moskva, Yaroslavl, KINEF, Novatek-Ust-Luqa, Perm, İlsk, Saratov və Sizran zavodları zərbə alıb. Rubl yanvar-avqust aylarında dollara nəzərən orta hesabla 9% güclənib ki, bu da dollar qiymətli neftin rubl ifadəli dəyərini azaldıb.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri Rusiyanın neft emalı zavodlarına Silahlı Qüvvələrin zərbələrinin təsirini ön plana çıxarır. Müdafiə naziri Yevgeniya Xmaranın uzunmənzilli zərbələrin Rusiyanın neft emalı gücünün 51%-dən çoxunu sıradan çıxardığı barədə açıqlaması xüsusi qeyd edilir. Zərbə alan konkret zavodlar — Moskva, Yaroslavl, KINEF, Novatek-Ust-Luqa, Perm, İlsk, Saratov, Sizran — sadalanır. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin bu il uzunmənzilli zərbə dronlarının istehsalı və satınalınmasının üç dəfə artırıldığı barədə bəyanatı gəlirlərin azalmasının mexanizmi kimi təqdim edilir. Gəlir kəsiri Kremlin müharibə maliyyələşdirməsini material şəkildə məhdudlaşdıran sübut kimi təqdim olunur.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq (Reuters) hesabatı makroiqtisadi mənzərəyə diqqət yetirir: 17% illik gəlir azalması, 3% ÜDM-lik büdcə kəsiri və Urals qiymətlərinin yüksəlməsi ilə həcmlərin azalması arasında uyğunsuzluq. Reuters zərbələrdən əlavə struktur amilləri — son 17 ilin ən aşağı neft hasilatı proqnozu, OPEC-in qeydə aldığı hasilat azalmaları və Novorossiysk limanının tutumundan aşağı işləməsi — vurğulayır. Beynəlxalq hesabatlar müharibənin fiziki təsirindən asılı olmayaraq, gəlirlərin rubl dəyərini azaldan ayrı amil kimi rublun güclənməsini qeyd edir. Qərb qiymət həddi $44,10 və müharibədən əvvəl Urals-ın təxminən $45 olan səviyyəsi mövcud qiymətləri kontekstləşdirmək üçün istinad nöqtəsi kimi göstərilir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bir başlıq azalmanı 17% (ilk doqquz ay) olaraq göstərir, digəri isə sentyabr üçün xüsusi olaraq 22% azalmanı göstərir. Bu rəqəmlər fərqli zaman dövrlərini əks etdirir, əsas məlumatlarda ziddiyyət deyil.
Kontekst
Aprelin 8-də Urals neftinin qiyməti Orta Şərqdə təchizat pozulutları fonunda $113,89-a — 2013-cü ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb; sentyabrın sonunda hələ də $92-nin üzərində idi. Müharibədən əvvəl Urals FOB şərtləri ilə Primorsk limanından təxminən $45-ə satılırdı. Qərbin Rusiya neftinə tətbiq etdiyi qiymət həddi $44,10-dur. OPEC məlumatına görə, avqustda Rusiyanın neft hasilatı 5,6%-dən çox azalaraq gündəlik 8,718 milyon barelə düşüb (yanvarda 9,240 milyon idi). Rusiya sentyabrda 2026-cı il üçün neft-qaz hasilatı və ixrac proqnozunu aşağı salıb; yenilənmiş neft hasilatı proqnozu son 17 ilin ən aşağı göstəricisidir. Qara dəniz Novorossiysk limanı Ukrayna hücumları və tanker çatışmazlığı səbəbindən tutumundan aşağı işləyib. Yanvar-avqust 2026-da rubl dollara nəzərən 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə orta hesabla 9% güclənib. Rusiyada vergilift hesablamalarında istifadə edilən orta neft qiyməti yanvar-avqust aylarında $59,12-dən $66,70-ə yüksəlib.