Kos: Ukrayna və Moldova üçün iki yeni danışıq klasteri növbəti həftə açıla bilər
Avropa İttifaqının genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos oktyabrın 5-də Brüsseldə Moldova–Aİ Assosiasiya Şurasının iclasından sonra bildirib ki, Ukrayna və Moldova üçün «Daxili bazar» və «Rəqabətqabiliyyətlilik və inkluziv artım» klasterləri növbəti həftə Lüksemburqdakı hökumətlərarası konfransda açıla bilər. Şərt Ukrayna Ali Radasının milli azlıqların təhsil haqqında qanun layihəsini qəbul etməsidir — bu, Macarıstanın uzun müddət tələb etdiyi addımdır.
Əsas məqamlar
- Avropa komissarı Marta Kos oktyabrın 5-də deyib ki, növbəti həftə Lüksemburqdakı IGC-də 2 və 3-cü klasterlər açıla bilər
- Açılacaq klasterlər «Daxili bazar» və «Rəqabətqabiliyyətlilik və inkluziv artım»dır
- Şərt: Ali Rada milli azlıqların təhsili haqqında qanun layihəsini qəbul etməlidir — səsvermə 12 oktyabr planlaşdırılır
- Financial Times-a görə, Macarıstanın Baş naziri Peter Madyar diplomatları Ukrayna və Moldovaya məktub göndərilməsini bloklamamağı tapşırıb
- Ukrayna artıq 1-ci «Əsaslar» klasterini (15 iyun) və 6-cı «Xarici əlaqələr» klasterini (14 iyul) açıb
- Avropa Komissiyasının illik genişlənmə hesabatı 28 oktyabrda dərc olunacaq
- Kos Ukrayna və Moldovanı genişlənmə prosesində dörd lider ölkədən biri adlandırıb
Bu niyə vacibdir
Bu, Ukraynanın Aİ-yə üzvlük danışıqlarında iyuldan bəri ilk irəliləyiş ola bilər və Macarıstanın aylardır davam edən vetosunu qıra bilər. İki klasterin açılması altı klasterdən yalnız ikisinin — «yaşıl» gündəlik/kənd təsərrüfatı və sosial birlik/həmrəylik — açılmamış qalacağı deməkdir. Proses həm də Macarıstanın milli azlıqlar hüquqları ilə bağlı şərtinin Ukraynanın avrointeqrasiyasını necə şərtləndirdiyini göstərir.
Nə baş verdi
Oktyabrın 5-də Brüsseldə Moldova–Aİ Assosiasiya Şurasının iclasından sonra keçirilən mətbuat konfransında genişlənmə üzrə Avropa komissarı Marta Kos bildirib ki, Ukrayna və Moldova üçün «Daxili bazar» (klaster 2) və «Rəqabətqabiliyyətlilik və inkluziv artım» (klaster 3) klasterləri növbəti həftə Lüksemburqdakı hökumətlərarası konfransda açıla bilər. Kos açılmanın şərtini açıqlayıb: Ukrayna Ali Radası milli azlıqların təhsili haqqında qanun layihəsini qəbul etməlidir. Ali Rada sədri Ruslan Stefançuk daha əvvəl Çernivtsidə bildirmişdi ki, parlament 12 oktyabrda işə başlamağı və inteqrasiya ilə bağlı iki mühüm qanun layihəsini qəbul etməyi planlaşdırır. Financial Times-ın yazdığına görə, Macarıstanın Baş naziri Peter Madyar diplomatları Ukrayna və Moldovaya məktub göndərilməsinə mane olmamağı tapşırıb — bu, proseduru bloklamayan, lakin tam siyasi dəstəyi milli azlıqlar qanununun səsverməsindən asılı olan addımdır. Qanun layihəsi 16119 artıq Ali Radada qeydiyyatdan keçib və «milli azlıq məktəbi» statusunu yalnız şagirdlərin yarıdan çoxu azlığın dilində təhsil alan müəssisələrə verir. Kos hesab edir ki, qanun qəbul edildikdən sonra üzv dövlətlər proseduru sürətləndirməli olacaq və ilin sonuna qədər Moldova üçün bütün klasterlərin açılacağını, Ukrayna üçün isə son iki klasterin razılaşdırılacağını ümid edir.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mətbuatı hekayənin mərkəzinə 12 oktyabr Ali Rada səsverməsini qoyur və Rada sədrinin bəyanatını ön plana çəkir. Xarici işlər naziri Andriy Sibiqa və vitse-baş nazir Vsevolod Çentsov kimi rəsmilər Ukraynanın öhdəliklərini yerinə yetirdiyini vurğulayır, bu da ölkənin «öz tərəfini artıq gördüyü» təəssüratını yaradır. Diqqət həm də müvafiq hökumətin qanun layihəsini təcili qəbul etmək üçün parlamentin 12 oktyabrda toplanması xahişinə yönəlib.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
Beynəlxalq medianın — ilk növbədə Financial Times-ın — diqqəti Macarıstanın Baş nazirinin diplomatları məktub göndərilməsini bloklamamaq barədə təlimatı üzərinə cəmlənib, bu da Budapeşti «requlyator qüvvəsi» kimi təqdim edir. Hekayə, həmçinin Avropa Komissiyasının illik genişlənmə hesabatı (28 oktyabr), təklif olunan «mərhələli inteqrasiya» modeli və oktyabrın sonunda Brüssel sammiti kimi daha geniş Aİ prosesləri ilə əlaqələndirilir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələrdə milli azlıqların təhsili haqqında qanun layihəsinin Ali Radada qeydiyyat tarixi ilə bağlı fikir ayrılığı var: bəzi hesabatlarda 1 oktyabr, digərlərində 2 oktyabr göstərilir. Bundan əlavə, bəzi məqalələr oktyabrın 12-də Ali Rada toplantısını xahiş edən hökumətin başçısı kimi «Serhiy Xoretski» (və ya yaxın variantları) adını çəkir; bu ad təqdim olunan faktlar arasında başqa yerdə təsdiqlənmir və digər hesabatlardakı vəzifə sahibi ilə ziddiyyət təşkil edir.
Kontekst
Ukrayna və Moldova ilk «Əsaslar» klasterini 15 iyunda, Ukrayna isə 6-cı «Xarici əlaqələr» klasterini 14 iyulda açıb. Macarıstan 17 iyuldan etibarən klasterlər 2 və 3 üçün skrininq nəticələrini təsdiqləməkdən dəfələrlə imtina edib (22 iyul, 1 sentyabr, 8 sentyabr). İyun ayında Macarıstan Budapeştdə hökumət dəyişikliyindən sonra Ukraynanın Aİ-yə üzvlüyünə 17 aylıq vetosunu götürüb, lakin bir neçə həftə sonra Kiyevin Zakarpattyadakı macarların hüquqları ilə bağlı sazişi həyata keçirməməsi halında prosesi dayandıracağı ilə hədələyib. Bütün 33 danışıq fəsli altı klasterə birləşdirilib və bağlanması üçün 27 üzv dövlətin yekdilliyi tələb olunur; iki əlavə fəsil üzvlük danışıqlarının yekun mərhələsində baxılır. Avropa Komissiyası namizəd ölkələrə — Ukrayna, Moldova, Albaniya və Çernoqoriya üçün prioritet yol xəritələri ilə — tam üzvlükdən əvvəl maneəsiz ticarət və Aİ proqramlarında iştirak imkanı verən «mərhələli inteqrasiya» modeli təklif edib.