Avqustda ərzaq qiymətləri 2022-ci ilin sonundan bəri ən yüksək səviyyəyə qalxdı

Bu niyə vacibdir

FAO indeksinin 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə qalxması qlobal ərzaq qiymətlərinə təzyiqin yenidən gücləndiyini göstərir. Bütün beş alt indeksin eyni anda artması — xüsusilə şəkərin 11,9% qalxması — problemlərin tək bir bazardan deyəlanmədiyini, daha geniş şəkildə yayıldığını göstərir. FAO-nun 2026-cı il taxıl proqnozunu və mövsüm sonuna stokları aşağı salması daha sıx tədarük gözləntilərini əks etdirir. İqlim şokları, Qara dənizdəki hücumlar və ABŞ-İran münaqişəsi kimi amillər eyni anda təsir göstərir ki, bu da FAO-nun baş iqtisadçısının "risk premiyasının qayıdmasının xəbərçisi" kimi qiymətləndirdiyi vəziyyətdir.

Nə baş verdi

Avqust 2026-da BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) ərzaq qiymətləri indeksi iyul ayına nisbətən 1,9% artaraq 133,3 bəndə çatıb. Bu, 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək aylıq göstəricidir və hələ də 2022-ci ilin martında qeydə alınmış rekorddan təxminən 17% aşağıdır.

İndeksin bütün beş komponenti — taxıl, bitki yağları, şəkər, ət və süd məhsulları — bahalaşıb. Şəkər ən çox — 11,9% — bahalaşıb ki, bu da iyun 2025-dən bəri ən yüksək səviyyədir və Braziliyanın mərkəzi-cənub regionunda istehsalın azalması ilə izah olunur. Taxıl indeksi 2,2% artaraq 2024-cü ilin mayından bəri ən yüksək həddə çatıb, bitki yağları isə 0,6% artaraq 2022-ci ilin iyunundan bəri maksimuma yüksəlib.

FAO 2026-cı il üçün dünya taxıl istehsalı proqnozunu 3,4 mln ton — 2,980 mlrd tona — azaldıb, bu da 2025-ci illə müqayisədə 2% azdır və 2018-ci ildən bəri ən böyük illik azalmadır. Proqnozlaşdırılan həcm buna baxmayaraq tarixdə ikinci ən böyük göstərici olaraq qalır. 2026/2027 mövsümünün sonuna dünya taxıl ehtiyatları 1,1% azaldılaraq 947,2 mln ton qiymətləndirilib.

Qiymət artımının səbəbləri arasında Avropada quraqlığın qarğıdalı və şəkər çuğunduğu proqnozlarını pisləşdirməsi, Asiyada gözlənilən El-Ninyo ilə bağlı palma yağı və şəkər istehsalına dair narahatlıqlar, həmçinin Qara dənizdə hücumların Rusiyadan və Ukraynadan taxıl daşınmasını məhdudlaşdırması göstərilir. ABŞ-İran münaqişəsi də gübrə tədarükünü çətinləşdirir.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Ukrayna mətbuatı qlobal qiymət artımını ilk növbədə öz taxıl ixracının çökməsi ilə əlaqələndirir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, avqostda Ukrayna cəmi 981 min ton taxıl ixrac edib ki, bu da il əvvəlinə nisbətən 2,5 dəfə azdır. 2026/27 marketinq ilinin ilk iki ayında ümumi ixrac 3,726 mln ton təşkil edib — ötən mövsümlə müqayisədə 7,2% az. Bu zaman buğda ixracı 34,3%, arpa ixracı isə 34,5% azalıb.

Yerli KİV-lər vəziyyəti Qara dənizdəki hücumlarla birbaşa əlaqələndirir: 2026-cı ilin iyulunun ikinci yarısında Rusiyanın liman infrastrukturu və mülki gəmilərə hücumları güclənib, Ukrayna limanları 2022-ci ildən bəri ilk dəfə faktiki blokada şəraitinə düşüb. Forbes Ukraine-in analitik şöbəsinin qiymətləndirməsinə görə, əgər Qara dəniz məhdudiyyətləri 2026/27 marketinq ilinin sonuna qədər davam edərsə, Ukrayna 5 mlrd dollardan çox ixrac gəliri itirə və təxminən 24 mln ton taxıl ixrac edəndə bilməz.

Mənbələr nədə fərqlənir

Bəzi Ukrayna mənbələri (ЛІГА.net LB.ua, hromadske) Ukrayna limanlarını 2022-ci ildən bəri ilk dəfə faktiki blokada şəraitində təsvir edir, digər hesabatlar (Forbes Ukraine) vəziyyəti daha ehtiyatlı şəkildə gəmi yanğılarının kəskin azalması kimi qiymətləndirir.

Kontekst

FAO indeksinin avqust göstəricisi olan 133,3 bənd hələ də 2022-ci ilin martında qeydə alınmış rekorddan təxminən 17% aşağıdır. FAO 2026-cı il üçün taxıl istehsalını 2,980 mlrd ton olaraq proqnozlaşdırır — azalmaya baxmayaraq tarixdə ikinci ən böyük göstərici. Qara dənizdəki logistika məhdudiyyətlərinə baxmayaraq, Rusiya və Ukraynada buğda ehtiyatlarının yığılması gözlənilir. ABŞ-İran münaqişəsi kənd təsərrüfatı üçün gübrə tədarükünü çətinləşdirməkdə davam edir.