Avropa quraqlığı, Karadenizdəki hücumlar və Ukrayna limanlarının blokadası qida qiymətlərini 2022-ci ilin sonundan bəri ən yüksək səviyyəyə qaldırıb
2026-cı ilin avqustunda FAO-nun ərzaq qiymətləri indeksi 1,9% artaraq 133,3 bəndə çatıb — bu, 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək göstəricidir. Beş kateqoriyanın hamısı bahalaşıb, ən çox şəkər (+11,9%). Avropada quraqlıq, Asiyada gözlənilən El-Ninyo, Karadenizdəki hücumlar və ABŞ-İran münaqişəsi fonunda FAO 2026-cı il üçün dünya taxıl istehsalı proqnozunu 2,980 mlrd tona, son zəncir ehtiyatlarını isə 947,2 mln tona endirib.
Əsas məqamlar
- FAO ərzaq qiymətləri indeksi avqustda 133,3 bəndə yüksəlib — 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək səviyyə, lakin 2022-ci ilin mart rekordundan təxminən 17% aşağı
- Bütün beş kateqoriya — taxıl, bitki yağları, şəkər, ət v süd məhsulları — avqustda bahalaşıb; şəkər +11,9%, taxıl +2,2%, bitki yağları +0,6%
- FAO 2026-cı il üçün dünya taxıl istehsalı proqnozunu 3,4 mln ton azaldaraq 2,980 mlrd tona endirib — 2025-ci ildən 2% az və 2018-ci ildən bəri ən böyük illik azalma
- 2026/27 mövsümünün sonuna dünya taxıl ehtiyatları proqnozu 1,1% azaldılaraq 947,2 mln tona endirilib
- Avropada quraqlıq qarğıdalı, şəkər çuğunduru və heyvandarlığa, Asiyada gözlənilən El-Ninyo palma yağı və şəkər istehsalına təsir edib
- Ukrayna limanları 2022-ci ildən bəri ilk dəfə blokada şəraitindədir; avqustda Ukrayna 981 min ton taxıl ixrac edib ki, bu da ötən ilin müvafiq ayından 2,5 dəfə azdır
- Forbes Ukraine hesablayır: Karadeniz məhdudiyyətləri davam etsə, Ukrayna 5 mlrd dollardan çox ixrac gəliri itirə və təxminən 24 mln ton taxıl ixrac edə bilməyə bilər
Bu niyə vacibdir
FAO indeksinin 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatması qlobal ərzaq bazarlarında risk mükafatının qayıtdığını göstərir. Eyni zamanda, Karadenizdəki hücumlar və Ukrayna limanlarının blokadası yalnız Ukrayna üçün deyil, bir sıra idxalçı regionlar üçün də ərzaq təhlükəsizliyinə təsir edən müstəqil amildir. FAO-nun 2026-cı il üçün taxıl istehsalı proqnozunu aşağı salması — ikinci ən böyük, lakin altı ilin ən kiçik göstəricisi — və Ukraynanın potensial 5 mlrd dollardan çox ixrac gəliri itkisi riski, 2026/27 mövsümündə tədarük və qiymət balansının kövrək qaldığını göstərir.
Nə baş verdi
2026-cı ilin avqustunda BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) ərzaq qiymətləri indeksi iyulun yenilənmiş 130,8 bəndindən 133,3 bəndə — 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək göstəriciyə — qalxıb. İndeksə daxil olan beş kateqoriyanın hamısı — taxıl, bitki yağları, şəkər, ət v süd məhsulları — bahalaşıb; ən kəskin artım şəkərdə (+11,9%), Braziliyanın mərkəzi-cənub bölgəsində istehsalın azalması ilə bağlı olub. Taxıl indeksi +2,2% (2024-cü ilin mayından bəri ən yüksək), bitki yağları isə +0,6% (2022-ci ilin iyunundan bəri ən yüksək) artıb. Avropada quraqlıq qarğıdalı, şəkər çuğunduru və heyvandarlıq istehsalına, Asiyada gözlənilən El-Ninyo isə palma yağı və şəkərə təsir edib. Karadenizdə hücumların güclənməsi Rusiya və Ukraynadan taxıl tədarükünü, ABŞ-İran münaqişəsi isə gübrə təchizatını çətinləşdirib. FAO 2026-cı il üçün dünya taxıl istehsalı proqnozunu 3,4 mln ton azaldaraq 2,980 mlrd tona endirib (illik müqayisədə −2%, 2018-ci ildən bəri ən böyük azalma), mövsüm sonu ehtiyatları isə 1,1% azaldılaraq 947,2 mln tona salınıb. Ukraynada limanlar 2022-ci ildən bəri ilk dəfə blokada şəraitindədir; avqustda ölkədən 981 min ton taxıl ixrac edilib ki, bu da ötən ilin müvafiq ayından 2,5 dəfə azdır, Dunay istiqamətində isə gəmi ləngimələri ixracı yavaşladır.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna mənbələri hadisəni Ukrayna üçün nəticələri üzərindən çərçivələyir: iyulun ikinci yarısından başlayaraq Rusiyanın liman infrastrukturuna və mülki gəmilərə hücumlarının güclənməsi nəticəsində Ukrayna limanları 2022-ci ildən bəri ilk dəfə blokada şəraitinə düşüb. Avqustda Ukrayna cəmi 981 min ton taxıl ixrac edib (ötən ilin müvafiq ayından 2,5 dəfə az), 2026/27 mövsümünün ilk iki ayında isə taxıl və paxlalıların ümumi ixracı 3,726 mln ton olub ki, bu da ötən mövsümlə müqayisədə 7,2% azdır; bu dövrdə buğda ixracı 34,3% (1,6 mln tona), arpa ixracı 34,5% (368 min tona) azalıb, qarğıdalı ixracı isə təxminən iki dəfə artaraq 1,62 mln tona çatıb. Forbes Ukraine-in analitik şöbəsi hesablayır ki, Karadeniz məhdudiyyətləri davam etsə, Ukrayna 5 mlrd dollardan çox ixrac gəliri itirə və təxminən 24 mln ton taxılı xaricə göndərə bilməyə bilər. Mənbələr həmçinin Dunay istiqamətində gəmi ləngimələrini və ölkədə taxıl ehtiyatlarının yığılması riskini qeyd edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Mənbələr Ukraynanın avqust ayı taxıl ixracının illik dinamikasını fərqli formalarda təqdim edir: bəzi faktlar onu mütləq göstərici kimi — 981 min ton, ötən ilin müvafiq ayından 2,5 dəfə az — verir, digərləri isə faiz azalmasını dəqiq baza göstəricisi olmadan təqdim edir. Bundan əlavə, bəzi faktlar avqustda Ukraynanın əsas aqro-ərzaq məhsulları ixracının təxminən 2,15 mln ton olduğunu və bunun 2026-cı ilin ən aşağı aylıq göstəricisi olduğunu bildirir, digər mənbələr isə yalnız taxıl seqmentinə diqqət yetirir və bu daha geniş aqro-ərzaq rəqəmini qeyd etmir.
Kontekst
FAO indeksinin 2022-ci ilin mart rekordunu Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi və Karadeniz lojistikasının pozulması yaradıb; hazırkı avqust göstəricisi həmin pikdən hələ də təxminən 17% aşağıdır. Avropa 2026-cı ilin yayında quraqlıq və isti şəraitindən əziyyət çəkib ki, bu da qarğıdalı, şəkər çuğunduru və heyvandarlıq proqnozlarını pisləşdirib. Asiyada El-Ninyonun qayıtması palma yağı və şəkər istehsalı üçün əlavə risk yaradır. FAO-nun baş iqtisadçısı Maksimo Torero avqust artımını klimat şokları, geosiyasi gərginlik və pozulmuş ticarət lojistikası fonunda ərzaq bazarlarında risk mükafatının qayıdması ilə bağlı xəbərdarlıq adlandırıb.