Macarıstan Ukraynalı hərbi yaşlı kişilərə müvəqqəti qoruma verməyə davam edəcək — yeni Qaydalara baxmayaraq
Macarıstanın Baş naziri Péter Magyar 3 sentyabr 2026-cı ildə elan edib ki, hökumət yeni Avropa İttifaqı qaydalarına baxmayaraq, hərbi çağırış yaşında olan Ukrayna kişilərinə müvəqqəti qoruma vermək hüququnu qoruyub saxlayacaq. Qərar xüsusilə Macarıstanla həmsərhəd olan Zakarpattiyadakı etnik macarlara aiddir. Macarıstan həmin məhdudiyyəti nəzərdə tutan Aİ tədbirinə qarşı səs verib və Avropa Komissiyası bildirib ki, Budapeşt hələ rəsmi yazılı məlumat göndərməyib.
Əsas məqamlar
- Macarıstanın Baş naziri Péter Magyar 3 sentyabr 2026-cı ildə elan edib ki, hökumət Ukraynadan qaçan hərbi yaşlı kişilərə müvəqqəti qoruma verməyə davam edəcək.
- Qərar ilk növbədə Zakarpattiyadakı təxminən 100 000 etnik macara aiddir.
- Yeni Aİ qaydaları 5 avqust 2026-cı ildə qüvvəyə minib və yeni gələnlər üçün müvəqqəti qorumanı Ukrayna qanunvericiliyinə əsasən hərbi vəzifələrini yerinə yetirməkdən asılı edib.
- Aİ iyulda müvəqqəti qorumanı 4 mart 2028-ci ilə qədər uzadıb; Macarıstan bu tədbirə qarşı səs verib.
- Avropa Komissiyasının sözçüsü Markus Lammert 4 sentyabrda bildirib ki, Macarıstan hələ yeni qaydalardan kənara çıxmaq niyyəti haqqında Komissiyaya rısmi yazılı məlumat göndərməyib.
- Magyar Avropa Şurası Prezidenti António Kostanı 2 sentyabrda Budapeştdə qəbul edib və Aİ qərarını "alçaldıcı" adlandırıb.
- Aİ-nin Miqrasiya üzrə komissarı Magnus Brunner bildirib ki, hərbi yaşlı kişilərin müvəqqəti qoruma proqramından çıxarılması tələbi Ukraynanın özündən gəlib.
Bu niyə vacibdir
Macarıstan yeni Aİ məhdudiyyətlərini açıq şəkildə rədd edərək, Brüssellə birbaşa toqquşma yaradır. Qərar xüsusilə Zakarpattiyadakı etnik macarlara yönəldiyindən, mübahisə həm də azlıq hüquqları və Ukrayna–Macarıstan ikitərəfli münasibətləri məsələsinə çevrilir. Eyni zamanda, Aİ komissarı bunun Ukraynanın öz xahişi olduğunu bildirib — yəni Budapeştin mövqeyi xaricdəki Ukrayna çağırışının necə tətbiq olunacağına dair müzakirələrlə bağlıdır.
Nə baş verdi
3 sentyabr 2026-cı ildə Macarıstanın Baş naziri Péter Magyar hökumətin Ukraynadan qaçan hərbi çağırış yaşlı kişilərə qoruma/asylum vermək hüququnu saxlayacağını elan edib. Qərar ilk növbədə Macarıstanla həmsərhəd olan Zakarpattiyadakı etnik macarlara şamil edilir. Bu addım iyulda Aİ üzv dövlətlərinin razılığı ilə qəbul edilmiş və 5 avqust 2026-cı ildə qüvvəyə minmiş yeni qaydalara ziddir: həmin qaydalar yeni gələn Ukrayna vətəndaşları üçün müvəqqəti qorumanı Ukrayna qanunvericiliyinə əsasən hərbi vəzifələrin yerinə yetirilməsi şərtinə bağlayır. Macarıstan həmin Aİ tədbirinə qarşı səs verib. Magyar Avropa Şurası Prezidenti António Kostanı 2 sentyabrda Budapeştdə qəbul edib və Aİ qərarını "alçaldıcı" və "anlaşılmaz" adlandırıb. Növbəti gün Avropa Komissiyasının sözçüsü Markus Lammert bildirib ki, Macarıstan hələ Komissiyaya rəsmi yazılı məlumat göndərməyib, lakin qaydalar tətbiqində müəyyən dərəcədə çeviklik nəzərdə tutur.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Bütün mənbələr ukrain dilli KİV-lərdir və süjet Macarıstanın Aİ qaydalarına etirazı, həmçinin bunun Ukraynanın hərbi çağırış yaşlı kişiləri üçün yaratdığı nəticələr prizmasından işıqlandırılır. Bir çox başlıqlar Aİ məhdudiyyətlərinə baxmayaraq Ukrayna kişilərinə "davam edən qoruma"nı ön plana çıxarır. Materiallar həm Magyarın Aİ-ni tənqidini, həm də Komissiyanın cavabını dərc edərək, mübahisəni Brüssel–Budapeşt toqquşması kimi, mərkəzdə isə Ukrayna qaçqınlarını qoyur.
Mənbələr nədə fərqlənir
Bəzi mənbələr Magyarın Aİ qərarını təsvir etmək üçün "undignified" (alçaldıcı) sözünü işlətdiyini yazır, bir mənbə isə "indignificant" (əhəmiyyətsiz) sözünü qeyd edir. Kostanın Budapeştə səfərinin tarixi dəqiqləşdirilmir: bəzi mənbələr sadəcə "səfər zamanı" və ya "bir gün əvvəl" yazır, başqa bir mənbə isə görüşün 2 sentyabrda, Magyarın açıqlamasının isə 3 sentyabrda baş verdiyini göstərir.
Kontekst
Aİ üzv dövlətləri iyulda müharibədən qaçan ukraynalılar üçün müvəqqəti qorumanı 4 mart 2028-ci ilə qədər uzatmağa razılaşıblar. 5 avqust 2026-cı ildə qüvvəyə minmiş yeni qaydalar yeni gələnlər üçün müvəqqəti qorumanı Ukrayna qanunvericiliyinə əsasən hərbi vəzifələrin yerinə yetirilməsi ilə şərtləndirir (pasport möhürü və ya digər sənədlə təsdiqlənir); qaydalar müvəqqəti qorumanı əvvəlcədən almış şəxslərə şamil edilmir. Macarıstan həmin tədbirə qarşı səs verib. Zakarpattiyada təxminən 100 000 etnik macar yaşayır. Avropa Komissiyası üzv dövlətlər üçün yeni qaydaların praktik tətbiqi ilə bağlı əməli tövsiyələr hazırlayır; dərc tarixi açıqlanmayıb.