Ukrayna Ombudsmanı: Veteranların yarıdan çoxu hesab edir ki, onların hüquqları dövlət tərəfindən qorunmur

Bu niyə vacibdir

Lubinetsin açıqlaması veteran əhalisinin artıq iki milyondan çox olduğu və müharibə bitdikdən sonra beş-altı milyona qədər yüksələ biləcəyi bir vaxtda dövlətin bu qrupa qarşı effektivliyini sərt şəkildə sınayır. Onun rəqəmləri Ombudsmanlığa daxil olan şikayətlərin kəskin artdığını göstərir: 2025-ci ilin bütün ili üçün bir az 2000-dən yuxarı olduğu halda, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında artıq 1900-dən çox şikayət qeydə alınıb. Eyni zamanda, yerli səviyyədə psixoloji dəstək və reabilitasiya xidmətləri birləşmiş icmaların təxminən beşdə birində mövcuddur ki, bu da struktur çatışmazlıqlarını açıq şəkildə üzə çıxarır. Məsuliyyətsizlik iddiaları da mühümdür: Lubinetsin sözlərinə görə, veteranların hüquqlarını pozan məmurlara qarşı faktiki hesabatlılıq yoxdur və rəsmi yoxlamalar adətən formal yazılı cavablarla bitir. Bu tapıntılar elə bir zamanda açıqlanır ki, yeni təyin olunmuş mülki Veteranlar İşləri nazirinin veteran tərəfindən əvəz olunması tələbləri ilə ictimai etirazlar fonunda siyasi gərginliyi daha da artırır.

Nə baş verdi

Ukrayna Parlamentinin İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili Dmitro Lubinets Radio NV-yə verdiyi müsahibədə bildirib ki, ukraynalı veteranların yarıdan çoxu hesab edir ki, onların hüquqları sadəcə pozulmur, hətta dövlət tərəfindən heç qorunmur. Bu göstəricini o, "dövlət qeyri-səmərəliliyinin diaqnozu" adlandırıb. Müvəkkilin sözlərinə görə, hazırda Ukraynada 2 milyondan çox veteran var və tam miqyaslı müharibə başa çatdıqdan sonra onların sayı 5 milyondan 6,5 milyona qədər arta bilər. Bu proqnozun, onun fikrincə, növbəti 30 il ərzində dövlət siyasətinin bütün sahələrini formalaşdırmalıdır.

Lubinets Ombudsmanın İdarəsinin min nəfərdən çox veteran və qadın veteran arasında ekspert sorğusu keçirdiyini, habelə son iki il ərzində müxtəlif icmalara 200-dən çox monitorinq səfəri həyata keçirildiyini və daxil olan şikayətlərin təhlil edildiyini bildirib. Ən çox rast gəlinən şikayətlər maliyyə yardımının alınmasında, sənəd və arayışların əldə olunmasında, həmçinin tibbi və psixoloji reabilitasiyaya girişdəki maneələrlə bağlıdır. Ombudsmanın İdarəsi 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında veteranlardan və şəhid ailələrindən 1900-dən çox şikayət alıb; müqayisə üçün, 2025-ci ilin bütün ili üzrə bu rəqəm bir az 2000-dən yuxarı olub.

Lubinets, həmçinin məmurların bürokratiyasını tənqid edərək veteranları parçalanmış və sinxronlaşdırılmamış reyestrlərdən özləri məlumat toplamağa məcbur etdiyini qeyd edib. O, məmurların veteranlara "sadəcə hörmətsiz yanaşmadığını, həm də onları artıq adamlar kimi gördüyünü" bildirib və hazırda veteranların hüquqlarını pozan məmurlara qarşı faktiki hesabatlılığın olmadığını, rəsmi yoxlamaların adətən formal yazılı cavablarla başa çatdığını söyləyib. Onun sözlərinə görə, psixoloji yardım mərkəzləri birləşmiş icmaların yalnız 18%-də, reabilitasiya xidmətləri isə cəmi 20%-də mövcuddur. Lubinets hər bir icmada effektiv dəstək şəbəkəsinin yaradılmasını əsas dəyişiklik kimi çağırıb.

Müsahibə, 16 iyulda Verxovna Radasının Serhiy Koretskinin başçılıq etdiyi yeni hökumətin nazirlərini, o cümlədən Mixolayiv OVA-nın keçmiş rəhbəri Vitaliy Kimin Veteranlar İşləri naziri vəzifəsinə təyin olunmasından, habelə 23 iyulda Kiyevdə Mixaylo Fedorovun müdafiə naziri vəzifəsindən azad edilməsinə etirazlar zamanı eyni zamanda Kimin mülki şəxs olduğuna görə veteranla əvəz olunması tələblərindən sonraya təsadüf edir. Kim etirazlara özünə bir il müddət verərək veteranlar üçün lazımi dəyişiklikləri həyata keçirəcəyini vəd etməklə cavab verib.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Bütün təqdim olunan mənbələr ukraynalı daxili media qurumlarıdır. Onların əsas mövqeyi ondan ibarətdir ki, parlament Ombudsmanının idarəsi veteranların hüquqları sahəsində dövlətin effektivliyini qiymətləndirmək üçün səlahiyyətli səslənib və onun kəskin qiymətləndirməsi güclü ictimai rezonans yaradır. Mənbələr təcrübə məlumatlarını Serhiy Koretskinin rəhbərlik etdiyi yeni hökumət kontekstinə və Veteranlar İşləri naziri vəzifəsinə Vitaliy Kimin təyin olunmasına, habelə 23 iyul Kiyev etirazlarına bağlayır. Bu çərçivədə vəziyyət yerli xidmət boşluqları ilə (psixoloji dəstək və reabilitasiya cəmi təxminən beş icmada birində mövcuddur) sıx bağlı milli hesabatlılıq məsələsi kimi təqdim olunur.

Kontekst

Lubinets bu nəticələrə İdarəsinin min nəfərdən çox veteran və qadın veteran arasında keçirdiyi ekspert sorğusu, iki il ərzində 200-dən çox monitorinq səfəri və daxil olan şikayətlərin təhlili əsasında gəlib. Ən çox rast gəlinən şikayətlər maliyyə yardımı, sənəd və arayışların əldə olunması, habelə tibbi və psixoloji reabilitasiyaya girişlə bağlı çətinliklərdir. Lubinetsin sözlərinə görə, veteranlar tez-tez parçalanmış və sinxronlaşdırılmamış reyestrlərdən özləri məlumat toplamağa məcbur olur və bəzən məmurlar tərəfindən "sadəcə hörmətsiz yanaşılmır, həm də artıq adamlar kimi" qəbul edilir.

16 iyulda Verxovna Radası Serhiy Koretskinin başçılıq etdiyi yeni hökumətin nazirlərinin əksəriyyətini təyin edib, Mixolayiv OVA-nın keçmiş rəhbəri Vitaliy Kim isə Veteranlar İşləri naziri vəzifəsinə gətirilib. 23 iyulda Kiyevdə Mixaylo Fedorovun müdafiə naziri vəzifəsindən azad edilməsinə etirazlar zamanı nümayişçilər, həmçinin, yeni təyin olunmuş nazir Kimin mülki şəxs olduğuna görə veteranla əvəz olunmasını tələb edib; vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri bu vəzifənin veteran tərəfindən tutulmalı olduğunu bildirib. Kim etirazlara özünə bir il müddət verərək və Silahlı Qüvvələrin hər bir növü üçün icma və himayədarlıq strukturları olan yeni dəstək sistemi elan etməklə cavab verib.