Ukrayna anti-korrupsiya orqanları "Ukrnafta" yanacağı ilə bağlı 2,88 milyard qrivnalıq sxemi ifşa etdi

Bu niyə vacibdir

Bu iş strateji dövlət əlaqəli neft şirkəti ilə bağlı ən böyük anti-korrupsiya işlərindən biridir: təxminən 2,88 milyard qrivnalıq yanacaq mənimsənildiyi, "Ukrnafta" yanacaq stansiyalarında satılan yanacağın təxminən 20%-inin sxemdən keçdiyi bildirilir. İşdə keçmiş "Ukrnafta" vitse-prezidentinin, əlaqəli şirkətlərin rəhbərlərinin və xarici vətəndaş olan "Ukrtaftanafta" müavinin adları keçir — bu, sərhədlərarası hüquqi əməkdaşlıq ehtiyacını yaradır. Eyni zamanda, NABU-nun istintaq məlumatlarının sızması və SBU-nun müvafiq bölməsinin rəhbər şəxsinin şübhəli əlaqəsi haqqında açıqlaması, orqanlararası gərginliyin mövcudluğuna işarə edir.

Nə baş verdi

NABU və SAPO "Ukrnafta"ya məxsus 100 min ton neft məhsulunun mənimsənilməsində şübhələnildiyi mütəşəkkil qrupun ifşa olunduğunu elan edib. Mənimsənilən yanacağın dəyəri 2,88 milyard qrivnadan çox qiymətləndirilir. İşin birinci epizodu — 2017–2020-ci illəri əhatə edən çox-epizodlu sxemin birinci mərhələsi — üzrə dörd nəfərə şübhəli şəxs statusu verilib: biznesmen Mixail Kiperman, "NPK-Qalıçina"nın keçmiş sədri Boqdan Baradnıy, "Rojnyatovnafta"nın həmtəsisçisi Yevgen Kriçevski və "Ukrnafta"nın keçmiş vitse-prezidenti Feliks Lunyov.

Araşdırmaya görə, sxemin iştirakçıları yanacağı komissiya müqavilələri ilə onlara tabe şirkətə ötürüb, sonra onu əlaqəli topdansatış və pərakəndə şəbəkələri, o cümlədən "Ukrnafta" yanacaq stansiyaları vasitəsilə satıblar. Müqavilə şərtləri və qanunvericiliyin tələblərinin əksinə olaraq, əldə edilmiş vəsaitlər "Ukrnafta"ya qaytarılmayıb və təşkilatçılara tabe, o cümlədən xarici şirkətlərin hesablarına yönləndirilib. Son benefisiarları gizlətmək üçün Kipr, Beliz, Sent-Kits və Nevis və Britaniya Virgin adalarında ofşor şirkətlər şəbəkəsindən istifadə olunub.

Qrupa iki təşkilatçı — Ukrayna neft sektorunu faktiki nəzarətdə saxlayan biznes-qrupunun liderlərindən biri və tabeliyindəki şirkətlərin səhmdarı — və "Ukrnafta"nın vitse-prezidenti ilə tabeliyindəki şirkətlərin rəhbərləri daxil olublar. Beşinci şübhəli şəxs — "Ukrtaftanafta"nın kommersiya məsələləri üzrə müavini Andrey Pinçuk — başqa ölkənin vətəndaşıdır; şübhəli şəxs statusu ona beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində çatdırılmaq üçün göndərilib. İstintaqın operativ müşayiəti SBU tərəfindən həyata keçirilir; NABU və SAPO sonrakı dövrlərdə "Ukrnafta" əmlakının mümkün mənimsənilməsi hallarını da yoxlayır. Detektivlər həmçinin istintaqın gedişi ilə bağlı məlumat sızmasını aşkar edib və əməliyyat müşayiətini həyata keçirən bölmənin SBU rəhbər şəxslərindən birinin bu sızmaya cəlb oluna biləcəyini ehtimal edirlər.

Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır

Hər iki Ukrayna mənbəli nəşr — "Suspilne Novini" və "Forbes Ukraine" — hadisənin mərkəzinə NABU, SAPO və SBU kimi Ukrayna anti-korrupsiya və təhlükəsizlik orqanlarını, habelə "Ukrnafta" yanacaq mənimsənilməsini qoyur. Şübhəlilərin konkret adları və vəzifələri — keçmiş "Ukrnafta" vitse-prezidenti, "Ukrtaftanafta"nın müavini, əlaqəli neft şirkətlərinin sahibləri — açıq şəkildə göstərilir ki, bu da Ukrayna neft sektoru ilə bağlı şəxslərin hesabatlılığını ön plana çıxarır. Hekayənin çərçivəsi ilk növbədə ölkədaxili institusional dinamika — orqanların işi, adı çəkilənlər və strateji dövlət şirkəti ətrafında baş verənlər — üzərindən qurulur.

Mənbələr nədə fərqlənir

İki NABU mənbəli material arasında yalnız atributiv fərq var: 20225 saylı material işi yalnız NABU-ya aid edir və yanacaq həcmini 100 min ton olaraq göstərir; 20362 saylı material həmin həcmlə yanaşı, zərərin konkret məbləğini — 2,9 milyard qrivna — əlavə edir və ifşanı NABU və SAPO-ya birgə aid edir.

Kontekst

NABU və SAPO sxemi çox-epizodlu kimi təsvir edir; 2017–2020-ci illər yanacaq mənimsənilməsi işin birinci epizodudur, sonrakı dövrlərin halları hələ yoxlanılır. Yanacaq komissiya müqavilələri ilə tabe şirkətə ötürülüb, sonra əlaqəli topdansatış və pərakəndə şəbəkələri, o cümlədən "Ukrnafta" yanacaq stansiyaları vasitəsilə satılıb; vəsaitlər, o cümlədən xarici hesablara, Kipr, Beliz, Sent-Kits və Nevis və Britaniya Virgin adalarındakı ofşor şirkətlər vasitəsilə yönləndirilib. "Ukrnafta" Ukraynanın ən böyük neft hasilatı şirkəti olub, eyni zamanda öz yanacaq stansiyaları şəbəkəsini inkişaf etdirir; 2024-cü ildə Glusco şəbəkəsinin aktivlərini idarəsinə alıb, 2025-ci ildə isə Shell Overseas Investments BV-dən Shell-in Ukrayna yanacaq stansiyaları biznesini satın alıb. NABU-nun istintaqı SBU-nun əməliyyat müşayiəti ilə aparılır.