GREVIO Ukraynanın İstanbul Konvensiyasının icrasına dair ilk hesabatını dərc edib
Avropa Şurasının qadınlara qarşı zorakılıq üzrə ekspert qrupu GREVIO İstanbul Konvensiyasının Ukraynada icrasına dair ilk baza qiymətləndirmə hesabatını dərc edib. Hesabatda müharibə şəraitində görülən işlər müsbət qiymətləndirilir, lakin qanunvericilikdə, cəzalarda, qurbanların müdafiəsində və məlumat toplama sistemində əhəmiyyətli boşluqlar qeyd olunur.
Əsas məqamlar
- GREVIO hesabatı 4 sentyabr 2026-cı ildə dərc edilib.
- Ukrayna İstanbul Konvensiyasını 2022-ci ilin iyulunda ratifikasiya edib, sənəd 1 noyabr 2022-ci ildə qüvvəyə minib.
- GREVIO Ukraynanın siyasi iradəsini və müharibə şəraitində görülən işləri müsbət qiymətləndirib.
- Hesabatda təqib hələ də cinayət əməli kimi tövsif olunmadığı, cəzaların adətən yumşaq olduğu və bəzi işlərin qurbanın şəxsi şikayəti olmadan açılmadığı qeyd edilib.
- GREVIO hərbi xidmət təcrübəsi ilə ağır formalı məişət zorakılığı arasında artan əlaqəni sənədləşdirib.
- GREVIO Ukraynanı Konvensiyanın bütün formalarını — yalnız məişət zorakılığını deyil, qadınlara qarşı zorakılığın bütün növlərini — əhatə etməyə və cəzaları effektiv, proporsional və qabaqlayıcı, o cümlədən müvafiq hallarda həbs cəzasını təmin etməyə çağırıb.
Bu niyə vacibdir
Bu, Ukraynanın 2022-ci ildə İstanbul Konvensiyasını ratifikasiya etdikdən sonra Avropa Şurasının ilk rəsmi baza qiymətləndirməsidir. Hesabatda konkret hüquqi boşluqlar — təqibin cinayət sayılmaması, aşağı cəzalar, qurbanın şəxsi şikayəti olmadan işlərin açılmaması — müharibə dövründə qadın və qızların müdafiəsinə birbaşa təsir göstərir. GREVIO həmçinin hərbi xidmət və ağır məişət zorakılığı arasında əlaqəni sənədləşdirərək PTSR, reinteqrasiya və ailə səviyyəsində preven siyasəti ilə bağlı suallar qaldırır.
Nə baş verdi
4 sentyabr 2026-cı ildə Avropa Şurasının qadınlara qarşı zorakılıq və məişət zorakılığı üzrə ekspert qrupu GREVIO İstanbul Konvensiyasının Ukraynada icrasına dair ilk baza qiymətləndirmə hesabatını dərc edib. Qiymətləndirmə Ukraynanın dövlət hesabatına, vətəndaş cəmiyyəti və hüquq müdafiə təşkilatlarının əlavə materiallarına və Kiyevə üçgünlük qiymətləndirmə səfərinin nəticələrinə əsaslanıb. GREVIO müharibə şəraitində Konvensiyanın icrası üzrə Ukraynanın siyasi iradəsini və görülən tədbirləri müsbət qiymətləndirib, o cümlədən 2017-ci il qanununu, 2024-cü ildə seksual qısnama üçün inzibati məsuliyyətin tətbiqini, ixtisaslaşdırılmış yardım xidmətləri şəbəkəsinin genişləndirilməsini (sığınacaqlar, böhran mərkəzləri, qaynar xətlər), təxminən 700 multidissiplinar mobil briqadanın fəaliyyətini, Milli Təlim Mərkəzinin yaradılmasını, həmçinin müharibə ilə əlaqəli seksual zorakılığın araşdırılması üzrə hüquq-mühafizə orqanlarının təlimini qeyd edib. Eyni zamanda ekspertlər ciddi problemləri də vurğulayıblar: təqib hələ də cinayət əməli sayılmır, cəzalar adətən yumşaqdır və çox vaxt yalnız cərimə və ya ictimai işlərlə məhdudlaşır, bəzi hallarda işlər qurbanın şəxsi şikayəti olmadan açılmır, məişət zorakılığı hadisələrində uşaqların iştirakı həmişə qeydə alınmır və onların psixoloji yardıma çıxışı yetərli deyil. GREVIO müharibə ilə əlaqəli stressin cəmiyyətdə zorakılığa, o cümlədən qadınlara qarşı zorakılığa dözümlülüyü artıra biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib və hərbi xidmət təcrübəsi ilə ağır məişət zorakılığı formaları arasında artan əlaqəni sənədləşdirib.
Ukrayna mənbələri bu barədə necə yazır
Ukrayna dilindəki materiallar (agentlik xülasəsi və jurnalist müdafiəsinə həsr olunmuş yazı daxil olmaqla) GREVIO-nun tövsiyələrini və Ukraynanın mövcud institusional tədbirlərini paralel şəkildə təqdim edir: Baş Prokurorluqdakı ixtisaslaşdırılmış bölmə, mobil polis qrupları, sığınacaq və böhran mərkəzləri şəbəkəsi, təxminən 700 multidissiplinar mobil briqada. Bu, davam edən islahatın sübutu kimi təqdim olunur. Bir sıra ukraynalı yazılar hesabatı daha çox qanunvericilik və icra sahəsində gözlənilən növbəti addımlar üçün baza kimi çərçivələndirir və konkret GREVIO narahatlıqlarını — təqibin cinayət sayılmaması, yüngül cəzalar, şəxsi şikayət olmadan işlərin açılmaması, məişət zorakılığı zamanı uşaqların yetərli qeydə alınmaması, qadın jurnalistlərə qarşı onlayn hücumlar — sadalayır. Jurnalistlərə həsr olunmuş material GREVIO-nun qadın jurnalistləri onlayn hücumlardan qorumağın gücləndirilməsinə dair çağırışını vurğulayır və bu cür hücumların Ukraynada yayılması ilə bağlı milli sorğu məlumatlarına (YUNESKO/«Media qadınları») istinad edir.
Beynəlxalq mənbələr bu barədə necə yazır
İngilis dilindəki fakt bloku GREVIO-nun tapıntılarını neytral şəkildə təqdim edir: həm müsbət qiymətləndirmələri (siyasət koordinasiyası, ixtisaslaşdırılmış xidmətlər, müharibə ilə əlaqəli seksual zorakılığın araşdırılması üzrə hüquq-mühafizə təlimi), həm də əsas tənqidləri (təqibin cinayət sayılmaması, yumşaq cəzalar, şikayət əsaslı iş açılması, məlumat və uşaq müdafiəsində boşluqlar). Beynəlxalq material GREVIO-nun kəsişən tövsiyələrini — Konvensiyanın ölkə miqyasında ardıcıl icrası, qadınlara qarşı zorakılığın bütün formalarının əhatə olunması və müvafiq hallarda həbs də daxil olmaqla proporsional və qabaqlayıcı sanksiyaların təmin edilməsi — xüsusilə vurğulayır, eyni zamanda müharibə ilə əlaqəli stressin cəmiyyətdə zorakılığa dözümlülüyü artıra biləcəyi narahatlığını qeyd edir.
Mənbələr nədə fərqlənir
Məqalələr ümumi ton baxımından fərqlənir: bəziləri hesabatı ilk növbədə müharibə şəraitində Ukraynanın irəliləyişinin tanınması kimi çərçivələndirir, digərləri isə GREVIO-nun müəyyən etdiyi hüquqi və institusional boşluqlara diqqəti ön plana çəkir.
Kontekst
Ukrayna İstanbul Konvensiyasını 2022-ci ilin iyulunda ratifikasiya edib və sənəd 1 noyabr 2022-ci ildə qüvvəyə minib. 2017-ci ildə ölkə məişət zorakılığının qarşısının alınması və ona qarşı mübarizə haqqında qanun qəbul edib, 2024-cü ildə isə seksual qısnama üçün inzibati məsuliyyət tətbiq edib. 2023–2024-cü illərdə sığınacaqlar, böhran mərkəzləri, qaynar xətlər və hüquqi və psixoloji yardım xidmətləri daxil olmaqla məişət zorakılığı qurbanları üçün ixtisaslaşdırımış yardım xidmətləri şəbəkəsi genişləndirilib, təxminən 700 multidissiplinar mobil briqada kənd yerlərində də fəaliyyət göstərir. Baş Prokurorluqda məişət zorakılığına qarşı ixtisaslaşdırılmış bölmə yaradılıb, mobil polis qrupları 2018-ci ildən işləyir. Tam miqyaslı işğaldan sonra Milli Polis, prokurorluq və SBU müharibə ilə əlaqəli seksual zorakılığın araşdırılması üzrə təlim keçib.